14 



stwy, pomiąszane w sposób chaotyczny. A właściwie są to nie warstwy, a tylko bez 

 ładu umieszczone obok siebie gniazda ubitej i niekiedy zlekka przepalonej gliny, po- 

 przeplatane pokładami piasku. Wśród tych gniazd znaleziono toporek kamienny bar- 

 dzo dobrze zachowany, zagubiony ' widocznie podczas usypywania boku południowo- 

 wschodniego. Natomiast pozostała część grodziska wskazuje kolejność warstw zgoła 

 przyrodzoną. 



Badania swoje w Duksztach prowadziłem w r. 1909. Było to pierwsze grodzi- 

 sko, które rozkopałem całkowicie, i przytem typu tak odmiennego od tych, które po- 

 znałem dotychczas na Żmudzi, iż niewątpliwie popełniłem niejedną nieostrożność, 

 a nadewszystko nie zwróciłem należytej uwagi na doniosłość ułożenia kamieni nie- 

 wielkiego kalibru, rzecz, którą zrozumiałem dopiero w roku następnym, podczas po- 

 szukiwań nad pilkalnią Petraszuńską. A właściwie nie wiem nawet, czy słusznie siebie 

 oskarżam: pamiętam jedynie, iż istniały takie kamienie, ale czy leżały przypadkowo, 

 czy też przy uważniejszem odkopywaniu dałyby jakiś zrąb, o tern nie umiem powie- 

 dzieć nic stanowczego. Wolę jednak podkreślić tę możliwą niedokładność, a z nią 

 niejakie prawdopodobieństwo nienależytego zbadania pilkalni Dukszcińskiej. Drugą 

 okolicznością, która nie omieszkała wydać swoich ujemnych skutków, było prowadze- 

 nie robót przekopami; sposób ten musiałem porzucić w dalszych swoich badaniach, 

 jako zgoła niewłaściwy w stosunku do grodzisk, uniemożliwia on bowiem odsłonięcie 

 należyte budowy wewnętrznej. Podkreślam tę okoliczność z całą mocą, jako ostrze- 

 żenie dla osób, które imają się poszukiwań nad grodziskami. Postępowaniem jedynie 

 właściwem jest odsłanianie równoczesne całej powierzchni według pokładów. Skutki 

 ujemne poprzedniej metody prowadzenia robót odczułem już podczas kopania, ale nie 

 mogłem powetować tego, co odrobić się nie dało. Nie wątpię, iż przy innem postę- 

 powaniu wykryłbym obfitsze szczegóły budowy grodziska, niż te, których opis podany 

 został w pracy niniejszej. 



* * 

 * 



Po usunięciu warstwy, zawdzięczającej swój początek pobytowi na pilkalni czło- 

 wieka, okazało się, iż w połowie, zwróconej ku wschodowi, a więc zgoła nie w środku 

 pilkalni, znajduje się wyraźne zagłębienie (por. rys. 2). Niestety, wielkie drzewa 

 rosnące od północy, nie pozwoliły całkowicie odszukać jego zakończenia z tej 

 strony. To zagłębienie miało bodaj kształty czworoboku, szerokiego około 6 metrów, 

 długiego 127 2 m - (o ile krańcem swoim nie ciągnęło się pod drzewami); w kierunku 

 długości swojej stawało się ono coraz głębsze, aż w końcu, w części północno-wscho- 

 dniej, tworzyło jak gdyby jamę czworoboczną, szerokości około 3 x j 2 metrów, długości 

 około 6 metrów, posiadającą prawie jednakową głębokość: około 1,5 m. Boki długie 

 tej jamy miały spadek gwałtowny, natomiast ku południo-zachodowi, jakeśmy to za- 

 znaczyli, poziom jej podnosił się łagodnie. W całości swojej całe to zagłębienie na- 

 suwało myśl, iż w jamie głębokiej, mającej 6X3'/ 2 , a więc około 20 metr. kwadr, 

 powierzchni, znajdowała się chata, a właściwie budynek w rodzaju piwnic, istniejących tu 

 i owdzie przy dworach wiejskich; ściany o ile były, były w ziemi, a nad całością znajdo- 

 wało się sklepienie, może z chrustu, pokrytego ziemią. Wejście do tej budowli znaj- 

 dowało się od strony południowo-zachodniej, tam, gdzie zagłębienie podnosiło się 

 stopniowo. Jama na rysunku N° 2 ma barwy tern ciemniejsze, im głębokość jej była 

 większa. Na dnie jamy były trzy gniazda gliniane, około 1 — Vj 2 metrów w średnicy, 

 z gliny mocno ubitej i niekiedy przepalonej; dno zaś samo było tak twarde, iż trzeba 



