18 



dających w przecięciu trójkąt. Takie kształty posiadają ułamki gliny, pokrywającej 

 kamienie z paleniska, lub z polepy. 



Ogół faktów świadczy, iż na grodzisku dukszcińskiem, wogóle mającem niewiel- 

 kie rozmiary, znajdowała się chata' ziemna, a po za chatą istniały prawdopodobnie 

 ogniska, pokryte gliną. Chata wejściem była zwrócona ku południowi, co osłaniało 

 mieszkańców od wiatrów chłodniejszych północno-wschodnich. Wióry z kości, rdzeń 

 od siekierki kamiennej, niewykończona siekierka z wapniaka świadczą, iż pilkalnia 

 była nie tylko miejscem zamieszkania, ale i warsztatem. Nieobecność jakiegokolwiek 

 metalu i znajdowanie jedynie narzędzi z kości i kamienia świadczyłyby o nieznajo- 

 mości metalu, ale kształty ostrzy, z otworem przewierconym, nasuwają przypuszczenie, 

 iż bodaj znano już ostrza żelazne i naśladowano je (otwór w tulejce kościanej, dla 

 umocowania jej, jest niedorzecznością). Liczne kości dzika, zęby bobra, kawałki ro- 

 gów jelenich, świadczą, iż polowanie i myśliwstwo dostarczało poważnych środków 

 utrzymania. Rolnictwo, o ile istniało (nie znalazłem ziaren zbóż, tak obficie wystę- 

 pujących zazwyczaj na grodziskach dolnej Litwy, t. j. Żmudzi), było podrzędnem 

 źródłem utrzymania. Wprawdzie kamienie wygładzone mówią o mieleniu produktów 

 roślinnych, ale nie ośmielamy się wnioskować, iż było to zboże. Pokład popiołu 

 świadczy o bardzo długiem użytkowaniu pilkalni. 



W pobliżu, nad jeziorem Perswieta, wznosi się „Czarna góra", orana obecnie, 

 która barwa swoją wyodrębnia się od okolicy; było to bodaj większe ongi grodzisko. 



Nadto w odległości paru wiorst, w lesie należącym do dóbr Dukszty, istnieje 

 cała moc grobowców okrągłych otoczonych kamieniami, obrządku ciałopalnego; jednak 

 należą już do okresu późniejszego: topory i; dzidy żelazne, przedmioty ozdobne 

 z bronzu, wogóle cala zawartość, świadczą o innym poziomie kultury materyalnej. 

 Cmentarzysko to, już częściowo zniszczone i zrabowane, rozkopywał jednocześnie 

 p. T. Dowgird. Miejmy nadzieję, iż ten sumienny badacz pośpieszy z ogłoszeniem 

 wyniku swoich poszukiwań. 



II 



Grodzisko w Warańeaeh. 



Pilkalnia w Warańeaeh (powiat Święciański, gub. Wileńska) leży w odległości 

 4—5 wiorst od stacyi Kukiciszki wązkotorowej drogi święciańsko-poniewieskiej, tuż 

 przy drodze, prowadzącej do tej stacyi (miejsce P na rys. 3). Okolica jest pagórko- 

 wata, pilkalnia bowiem leży w obrębie pojeziorza górno-litewskiego. Pomiędzy wzgó- 

 rzami ciągną się wązkie smugi długich a grzązkich zagłębień. Jedna z takich smug, 

 idąca na przestrzeni paru wiorst, szeroka zaś wszystkiego na kilka lub kilkanaście 

 metrów, oddziela pilkalnię od drogi, a w jej łożysku sączy się strumyczek, wysycha- 

 jący podczas lat upalnych. Grodzisko leży na podniesieniu, które, z drugiej strony, 

 wrzyna się równolegle do wymienionej strugi, w odległości paruset kroków, w bagno 

 (rys. 3), w r. 1913 tak grzązkie, że należało obchodzić je dokoła; jeszcze dalej, w tym 

 samym kierunku, znajduje się inne, które ku południo-zachodowi, w odległości 400— 

 500 kroków, łączy się ze smugą, oddzielającą pilkalnię od drogi. Fotografia uwydat- 

 nia tę smugę, idącą równolegle do drogi, oraz pochylanie się wyniesienia ku bagnisku 

 (rys. 4). W każdym razie, kiedyś, gdy te zagłębienia mniej były pokryte torfem, prze- 

 dostanie się na pilkalnię nie było rzeczą zbyt łatwą. 



Pilkalnia wznosi się bardziej stromo jedynie od strony południowo-wschodniej, 

 t. j. od smugi uwydatnionej na fotografii. Bok jej, pochylony pod kątem, w przybli- 



