22 



przyczem część przednia, zwrócona ku południo-wschodowi, jest jałowa, a leżąca tutaj 

 warstwa kulturalna — niezmiernie płytka. Natomiast sama krawędź wschodnia (innych 

 nie badałem) ma na sobie niezmiernie grubą warstwą kulturalną. Warstwa kulturalna, 

 pokrywająca całą powierzchnię górną grodziska, w odległości jakich sześciu metrów 

 od krawędzi, jak gdyby zapada się nagłym spadkiem, wynoszącym około 30 — 35 cen- 

 tymetrów, i ulega coraz większemu zagłębieniu w kierunku ku krawędzi. Na planie 

 (rys. 5) przedstawiono ten pokład, ciągnący się wzdłuż krawędzi, liniami, wachlarzowato 

 idącemi od środka i opierającemi się o krawędź. Okoliczność, iż dokoła grodziska cią- 

 gnęły się pola pokryte zbożem, uniemożliwiła szczegółowe zbadanie tej warstwy na 

 bokach, ale i w przeciwnym wypadku bodaj nie dowiedziałbym się nic więcej nad to, 

 co mi dało przecięcie boku w pobliżu wyrwy, dokonanej przez kopacza-amatora i na- 

 stępnie powiększonej przez wody. Przecięcie to miało cztery metry szerokości i szło 

 wpoprzek całego boku, od krawędzi górnej do podnóża, na przestrzeni 7'/ 2 metrów 

 (rys. 6). Wzdłuż linii aa, idącej pionowo od krawędzi, pokład ziemi czarnej miał 

 półtora metra grubości; pod nim leżał pokład, zawierający w sobie gniazda popiołu, 

 węglików i t. d. (około 80 centymetrów), a dosięgnąwszy w ten sposób głębokości 

 2,3 metrów, nie dokopałem się jeszcze martwicy. Na poziomie 3 J / 2 metrów od kra- 

 wędzi powtórnie mierzyłem głębokość tej 

 warstwy, w kierunku prostopadłym bb, do 

 pochyłości boku: pokład ziemi czarnej wy- 

 nosił tu 70 centymetrów, zaś szarej, zawie- 

 rającej liczne ślady obecności człowieka — 

 85 centymetrów. Ta ziemia czarna wyró- 

 żniała się swoją pulchnością. „Brać ją tyl- 

 ko do inspektów i na ogrody", powiadali 

 kopacze. Na polu, pod wyrwą, gdzie sporo 

 tej ziemi wdół się zsunęło, owies odznaczał 

 $mgm*m mm. — ~ J -~~-h~^& r m*i si S gęstością i wysokością, i właściciel po- 

 l 1 ?; ..rxo. i e tka pokazywał z dumą, jaka to ziemia 



Rys. 6. Przekrój boku w pilkalni w Warańcach. „inspektowa" znajduje się na grodzisku. 



Nie potrzebowałem nawet jej kopać: rydlem 

 odrywano kawał, a bryła, spadając po pochyłości, rozsypywała się na miał. Ani śladu 

 kamieni, jak gdyby ktoś tę ziemię przesiewał. Niekiedy znajdowano jakieś narzędzie 

 z kości, jeszcze rzadziej skorupy. Warto zaznaczyć, iż najstaranniej wyrobione narzę- 

 dzia kościane, znalezione w Warańcach, pochodzą właśnie z tej warstwy; p. L. Nie- 

 ciecki, sprawca niefortunnej wyrwy, tutaj znalazł narzędzie kościane, ozdobione liniami 

 symetrycznemi. Kształty prawidłowe boków, dość ostro ściętych u krawędzi, nie po- 

 zwalają przypuszczać, ażeby wody zniosły tę ziemię z górnej powierzchni pilkalni 

 i zwolna ją odłożyły. Nieprawdopodobnem jest także domniemanie, ażeby orka górnej 

 powierzchni pilkalni przyczyniła się do tego: zaoranoby raczej boki i grodzisko przy- 

 brałoby kształty pagórka, wznoszącego się łagodnie. Trzeba przypuścić, iż to nagro- 

 madzenie ziemi „inspektowej" na krawędzi i bokach pochodzi z czasów, gdy grodzi- 

 sko było zamieszkiwane. Może mieszkańcy pilkalni zwolna nadawali pierwotnemu 

 wzgórzu kształty obecne, bardziej strome, przez dosypywanie tutaj ziemi. Lecz brali 

 nie ziemię pospolitą, bo wtedy nadewszystko użyliby gliny, jako nadającej się lepiej 

 do wskazanych celów, co oglądaliśmy w Duksztach, — jeno odrzucali wprost na krawędź 

 odpadki, nagromadzające się dokoła ognisk i mieszkań. 



