23 



Przypuszczenie to wydaje się jednak nam samym niebardzo przekonywającem... 



I w zakresie przedmiotów wydobytych panuje tu wielka niejednolitość. Obok 

 nadmiaru jednych przedmiotów, np. krążków z gliny wypalonej, — ubóstwo kompletne 

 innych, a nawet zupełna nieobecność wielu rzeczy, które na grodziskach tego okresu 

 towarzyszą pospolicie narzędziom, robionym z kości. Wogóle pozostawaliśmy podczas 

 rozkopywania pod wrażeniem, iż pilkalnię opuszczano zwolna, w ciągu dłuższego 

 okresu czasu: ci, którzy na niej przebywali jeszcze, rujnowali to, co było dla nich 

 zbyteczne, a może takiego niszczenia dopuszczały się osoby, mieszkające gdzieś w po- 

 bliżu. Do zubożenia pilkalni i jej zniszczenia przyczyniła się w sporej mierze i upra- 

 wa górnej powierzchni. Kopacze opowiadali mi, iż podczas orki pług wydobywał 

 z ziemi różne „szwejki" z kości, t. j. szydła, ostrza, szpile i t. d. 



W każdym razie pilkalnia w Warańcach dostarczyła podczas rozkopywania tak 

 obfitego zbioru przedmiotów z gliny i z kamienia, jakiego nie otrzymałem z żadnego 

 innego grodziska. 



1) Wyroby z gliny: 



Nad ceramiką nie zatrzymuję się; poprzestanę jedynie na wzmiance, iż pod 

 względem swego ogólnego charakteru jest ona pokrewna ceramice innych pilkalni roz- 

 patrywanego okresu. Warto jednak zaznaczyć względną obfitość małych naczyń, nie- 

 kiedy takiej pojemności, jak bardzo mały kieliszek. Udało mi się wydobyć kilka takich 

 naczyń, prawie całkowicie zachowanych. Na jednem denku, znajdującem się w posia- 

 daniu p. L. Niecieckiego, zrobiono ręką w surowej glinie krzyż, a właściwie swastykę nie- 

 dokończoną. Ale nadewszystko uderza wielka obfitość krążków z gliny, różnej wielkości, 

 z otworem, umieszczonym w pobliżu krawędzi, które to krążki służyły prawdopodobnie 

 jako ciężarki do sieci. Jak już wspominałem, w jednem miejscu znalazłem ich kilka 

 w gromadzie, w ciągu dnia tego przynoszono mi je wciąż. Na tablicy IV, rys. 5 i 6, 

 podano jeden z największych takich krążków i jeden z najmniejszych. Największy 

 miał w średnicy 7 centymetrów, najmniejszy zaś 3*/ 2 . Wogóle, znaleziono 48 całko- 

 witych takich krążków i 8 w ułamkach. Wśród całkowitych krążków znajdowało się 

 5, mających w jednej średnicy 7 cm., w drugiej zaś 6 — 7; 7, mających w jednej śred- 

 nicy 6 cm., w drugiej zaś 5 — 6; 9, mających w średnicy około 5 cm.; 6, których 

 średnica waha się około 4 x / 2 cm., odchylając się o parę milimetrów poniżej lub powy- 

 żej tej liczby; 15, ze średnicą mającą w przybliżeniu 4 cm.; w końcu 6, mających 

 w średnicy w przybliżeniu około 3 1 f 2 cm. Grubość tych krążków wahała się w gra- 

 nicach od 6 milimetrów do 20, przyczem w zasadzie mniejsze miały grubość większą, 

 niż większe. Krążki były płaskie, prócz paru, które zwiększały swoją grubość ku 

 środkowi; kształty ich były okrągłe, choć niezawsze wytwórcy udawało się osiągnąć 

 pożądaną prawidłowość. Otwory w tych krążkach robiono przed ich wypaleniem przez 

 przetykanie, co na jednej stronie, tej, ku której wyciskano glinę, wywoływało dokoła 

 otworu sterczący rąbek; niekiedy otwór wyrównywano bodaj, przeciągając przezeń 

 sznurek, który pozostawiał wyżłobienia po obu stronach krążka, idące w kierunku do 

 siebie przeciwległym. Stopień wypalenia gliny był bardzo niejednakowy, domieszka 

 dziarna dość znaczna. Nadto znaleziono: jeden krążek bez otworu, 372 1 3 3 / 4 centy- 

 metrów w średnicy, a około 7 milimetrów grubości; dwa krążki z otworem pośrodku, 

 względnie prawidłowej grubości, jeden; 6 centymetrów w średnicy i mający 2 centy- 

 metry grubości, drugi, 5 centymetrów w średnicy i mający P/a centymetrów grubości. 

 Ścięty ostrokręg z gliny (tabl. IV, rys. 7) z otworem pośrodku, mający 62 i 57 mili- 



