27 



waży zaś około 2 funtów; jeszcze inny ma szerokości 9 cm., grubości zaś 1.5 cm. 

 I te kamienie, jak zaznaczyliśmy, służyły prawdopodobnie jako osełki, ale pozostawia- 

 no je niewątpliwie w domu. 



Są jeszcze większych rozmiarów płaskie kamienie. 



Dochował się kawałek podłużnego, prostokątnego kamienia; szerokość jego wy- 

 nosi 11.5 cm., grubość 3 cm., długość obecna około 14 cm., waga zaś 2.5 funta; dru- 

 gi, podobnych kształtów, ma 12.5 cm. szerokości, 22 mm. szerokości, waga jego wy- 

 nosi 1.25 funtów. Jeszcze inny ma szerokości 15 cm., dochowana długość wynosi 

 17 cm., grubość 3.5 cm., a waga 4.7 funtów. Istnieje i większy ułamek: długość je- 

 go obecna największa, bodaj całkowicie dochowany jedyny z wymiarów całości, dosię- 

 ga 29 cm., szerokość obecna 17 cm., grubość 4 — 5 cm., waga zaś wynosi przeszło 

 10 funtów. Inne ułamki są zbyt rozbite i niewielkie, ażeby warto było przytaczać ich 

 wymiary, ale grubość, dosięgająca 3, a nawet 4 — 5 cm., świadczy, iż sporo ważyły. 

 Kamienie te niekiedy mają boki dobrze ociosane; powierzchnia, niekiedy jedna, nie- 

 kiedy obie, są. starannie wygładzone, a na niektórych dadzą się zauważyć łagodne 

 a spore zagłębienia i wypukłości, dowód, że na nich może być rozcierano różne sub- 

 stancye, może proszkowano grube mlewo, otrzymane na żarnach. W każdym razie, te 

 wielkie płaskie kamienie musiały odgrywać poważną rolę w gospodarstwie ówczesnem, 

 i to właśnie swojem wygładzeniem, jeżeli mieszkańcy grodziska łożyli tyle pracy na 

 nadanie im kształtów prawidłowo płaskich i ociosywanie boków. Warto zaznaczyć, że 

 kopacze nazywali je bludas, t. j. półmiskami, a jeden żartował, że służyły do wy- 

 pieku chleba. Ani przypuszczał, iż może, co do niektórych kamieni, trafił w sedno 

 rzeczy i że mógłby powołać się w tym względzie na wzory, wydobyte przez archeo- 

 logię europejską. Ślady wytarcia w postaci wielkich zagłębień na niektórych z pośród 

 tych kamieni przeczą jednak rozciągnięciu takiego przypuszczenia na wszystkie. 



3) Wyroby z rogu: 



Znaleziono nieco wyrobów z rogu: trzy kawałki surowe, obciosane ordynarnie 

 ze wszystkich stron narzędziem niewątpliwie żelaznem, przyczem odrąbywano od ca- 

 łości kawałek, żłobiąc nacięcie uderzeniami tego narzędzia, a gdy nacięcie było dość 

 głębokie, przełamywano róg; jeden kawałek wykończony (3. 3 cm. długi), przeznaczo- 

 ny jako osada do narzędzia niewielkich rozmiarów; szydło żelazne (tabl. III, rys. 5), 

 oprawne w rękojeść z rogu, kształtów szpulki, z otworem u krawędzi dolnej, oraz całko- 

 wite dwie takież oprawy tych samych kształtów, lecz bez tkwiącego w nich narzędzia; 

 przełamane narzędzie z rogu z otworem w końcu (tabl. III, rys. 22). Z rogu była tak- 

 że zrobiona łyżka, od której dochowała się jedynie rękojeść (tabl. IV, rys. 3), ozdo- 

 biona w jednym końcu 8-ioma punkcikami, symetrycznie rozmieszczonymi. 



Są i przedmioty robione z zębów: kieł dzika (tabl. IV, rys. 2), z otworem prze- 

 wierconym na końcu, a więc noszony na sznurku (mimochodem zaznaczę, iż w cza- 

 sach o wiele nas bliższych używano takich kłów do prasowania), oraz kieł niedźwie- 

 dzia, w którym zaczęto wiercić otwór (tabl. IV 7 rys. 8). Kły niedźwiedzie widocznie 

 często bywały w ten sposób wiercone, bo znalazłem taki sam okaz w zbiorach p. L. 

 Niecieckiego, pochodzących z tej samej pilkalni, oraz posiadam parę innych, wykopa- 

 nych na grodziskach. 



4) Wyroby z kości. 



Nadewszystko przeważają narzędzia z kości: tworzą one najbardziej znamienny 

 dział wśród przedmiotów wykopanych. 



Znaleziono całkowitych, lub tylko nieznacznie uszkodzonych narzędzi tego ro- 

 dzaju 31; ułamków zaś rozmaitych 19. 



