31 



cie płaskich kamieni, a raczej posługiwanie się nimi; za sprawą wzrostu rolnictwa do- 

 znało ono niepomiernego rozwoju, starodawna technika znalazła skutkiem tego nowe 

 a liczniejsze zastosowanie: na tych kamieniach mielono zboże na krupy, a na in- 

 nych, drobnoziarnistych, rozcierano może to mlewo ordynarniejsze na mąkę subtel- 

 niejszą; na nich rozcierano i inne substancye, może obrabiano kości lub je rozcinano 

 dla wydobycia szpiku (ostre rysy na niektórych kamieniach!), gładzono i ostrzono na- 

 rzędzia, może wypiekano pieczywo. 



Sama rozpatrywana pilkalnia winna była czas dłuższy służyć jako miejsce stałe- 

 go pobytu. Na korzyść tego przypuszczenia przemawia gruby pokład próchnicy, a po- 

 niekąd znaczna liczba osełek; niepodobna bowiem przypuścić, iż pochodzą one wszy- 

 stkie z tego samego czasu. 



W pobliżu pilkalni, w miejscu oznaczonem na planie okolicy, rys. 3, przez li- 

 terę G, znajduje się parę grobowców obrządku nieciałopalnego, w kształcie kręgów, 

 wytkniętych przez odpowiedni rząd kamieni. Czyjaś ręka niechlujna rozkopała je 

 w czasach ostatnich: kości, ten tak cenny materyał do odcyfrowania przeszłości raso- 

 wej tych okolic, walały się rozrzucone na ziemi, ale zawartość została zabrana, ażeby 

 przyozdobić zbiór jakiegoś amatora paru ciekawostkami. Parę takich grobowców znaj- 

 duje się i na polach z tamtej strony bagienka, umieszczonego na planie. Wobec zni- 

 szczenia zawartości grobowców niepodobna wyznaczyć stosunku ich do mieszkańców 

 pilkalni, a mianowicie: czy grobowce te były współczesne z pilkalnią, czy też pocho- 

 dzą z okresu późniejszego. 



Jeszcze jeden szczegół niezbadany. 



Jeden z właścicieli pilkalni, p. K. Rutkowski, opowiada, iż w zagłębieniu, od- 

 dzielającem pilkalnię od drogi, natrafił, podczas kopania tam studni, na liczne kloce 

 drzewa dębowego, zupełnie sczerniałe. Ale w r. b. 1913 zagłębienie było tak grząz- 

 kie, iż niepodobna było marzyć o rozkopywaniu, ani w dalszym ciągu o sprawdzeniu 

 opowieści, a tembardziej o zbadaniu, czy te kloce znalazły się tam przypadkowo, 

 przyniesione przez wody, czy też zostały wbite lub położone celowo przez człowieka. 



Die prahistorischen Ansiedelungen von Ober-Litauen. 



Beide Ansiedelungen (Pilkalnis), die in Dukszty (Kreis Jeziorosy, Gouv. Kowno) 

 u.id die in Warańce (Kreis Święciany, Gouv. Wilno), gehoren der Uebergangsperiode 

 zwischen dem neolithischen und dem Metallzeitalter an. Wahrend aber die Ansiede- 

 lung in Dukszty die Epoche reprasentiert, wo das Eisen in der Gegend eben erst zu 

 erscheinen begann (wie solches die Nachahmung von seiten ihrer Bewohner eiserner 

 Speerspitzen in Knochen bezeugt, s. Abb. 20 und 24 auf Tafel IV), gehort die in Wa- 

 rańce der Periode an, wo die eisernen Gegenstande eine allgemeine Verbreitung ge- 

 funden haben und die Herstellung von Geraten aus Knochen in Verfall gekommen war, 

 was in der nachlassigen Bearbeitung der Knochengerate zu Tage trat (obgleich auch 

 hier sorgfaltig gearbeitete Gegenstande aus Knochen vorkommen, wie die auf Tafel II 

 Abb. I, oder das reich verzierte Werkzeug auf Tafel IV Abb. 9). Dieses Zeitalter zeich- 

 net sich durch enormen Reichtum an Knochengeraten aus (die Abbildungen 19 — 24 

 Tafel IV stellen die Werkzeuge aus der Pilkalnis in Dukszty dar, welche, was die auf- 

 gefundenen Gegenstande betrifft, im allgemeinen arm ist; alle anderen Abbildungen 

 beziehen sich auf die Pilkalnis in Warańce); zwar gibt es Steinbeile, aber die Anzahl 



