40 



gie cieńsze spiczaste. Skrobacz nr. 6 postaci łopatkowatej (długi blizko 7 cm.) ma 

 trzoneczek zdatny do ujęcia w rękę, koniec szerszy gruby otłuczony rdzeniowato. 

 Drugi podobny skrobacz łopatkowaty tamże znaleziony ma trzoneczek znacznie dłuż- 

 szy. Rys. 7 tejże tabl. III — B wyobraża duży skrobacz owalny płaski (długi 6 cm.) 

 z jednym brzegiem grubym tępym, drugim ostrzejszym nieco oszczerbionym. 



Rylce krzemienne w ilości sztuk kilku tamże znalezione, przedstawia tabl. III — C 

 na rys. 1 — 2, 4 i 6, długości mierzą 5 — 7 cm., ostrza mają grubo ścięte, przeważnie 

 w bok zwrócone. 



Wiertacze wałkowate kanciaste, na rys. 5 i 7 tejże tabl. III — C (długie 7 i 8 cm.) 

 otłukiwane są całe muszlowato; końce mają ostre trzonki, zaokrąglone. Narzędzie na 

 rys. 3 z trzonkiem szerokim i ostrzem śpiczastem, służyć mogło też do wiercenia jako 

 świderek. Kilka innych narzędzi krzemiennych podobnej postaci tamże znalezionych 

 obok opisanych powyżej, różni się od nich tylko rozmiarami. 



Ostrza różnej wielkości na tabl. IV — D nr. 1 — 6, długie 3 — 5 cm., postaci owalnej 

 i trójkątnej mogły służyć jako strzałki i t. p. 



Noże wiórowe na rys. 7 — 9 tejże tabl. wyobrażone r długie cm. 5—7) są grubo 

 łupane tu i owdzie szczerbione, jak nr. 9, z jednym brzegiem częściowo i końcem 

 skośnie oszczerbionym. Kilkanaście innych wiórów nożowatych obok znalezionych 

 podobne są do poprzednich; niektóre mają na sobie zostawioną część kory zwietrza- 

 łej i grubą patynę wapnistą gdzieniegdzie. 



Opisane powyżej narzędzia krzemienne paleolityczne znalazły się, jak to już nad- 

 mieniono, w górnej części warstwy spodniej gliny ilastej żółtoszarej pod wielkiem 

 ogniskiem w głębi Schroniska bocznego, przeszło 1 metr pod powierzchnią pierwotną 

 namułu tamecznego. Natomiast w warstwie wierzchniej czarnoziemu tamże wokoło 

 ogniska owego i w takiejże warstwie wierzchniej namuliska tunelu Jaskini górnej 

 w Ogrójcu, obok mnóstwa skorup z naczyń glinianych, kości zwierzęcych oraz narzę- 

 dzi z kamienia gładzonego, zebrano sporo wyrobów z krzemienia neolitycznych. 



Neolit krzemienny obejmował tu przeszło 100 narzędzi różnego rodzaju, kilkanaście 

 rdzeni i odłupków oraz sporo okrzesków. Dowodzi to, że narzędzia owe były wyra- 

 biane na miejscu, podobnie jak wyroby dawniejsze paleolityczne opisane poprzednio, 

 z materyału surowego takiego samego znajdującego się w pobliżu w licznych zwałach 

 krzemiennych. 



Rdzenie czyli klocki krzemienne z warstwy wierzchniej czarnoziemu, w ilości 

 9 tam znalezione, mierzą długości 5 — 9 cm., i na ogół są mniejsze niż paleolityczne 

 z warstwy spodniej. 



Tłuczki krzemienne, w ilości sztuk kilku zebrane, należały przeważnie do płyt 

 żarnowych, których tu sporo napotkano, mianowicie w tunelu Jaskini górnej. Naj- 

 większy taki tłuczek, postaci prawie kulistej, na tablicy V— G na płycie żarnowej wy- 

 obrażony, ma średnicy około 10 cm. U spodu ma odbitą powierzchnię płaską, która 

 służyła do mielenia ziarna, jakie obok zwęglone znaleziono. Pozostała powierzchnia 

 tego tłuczka jest chropawa i ma liczne ślady uderzeń, po których pozostały szczerby, 

 zapewne przy użyciu tej bryły do łupania narzędzi krzemiennych i t. p. Inne trzy 

 tłuczki od żaren znacznie mniejsze (6 — 7 cm. średnicy) stanowią bryły niekształtne, 

 z jedną powierzchnią płaską większą, służącą do mielenia ziarna. 



Ostrza spiczaste małe, na rys. 1 i 2 tabl. IV— E, w ilości kilku sztuk zebrane, 

 długie 3—4 cm., służyć mogły jako strzałki. 



Skro baczę na rys. 3—5 tejże tablicy przedstawione, oraz kilka innych w war- 

 stwie wierzchniej obok znalezionych, długie 5 — 6 cm., są tu przeważnie postaci łopat- 



