45 



Największy odłam płyty sceglonej, przedstawiony na rys. 3 tabl. VII — N (długi 13 

 cm., szeroki jest cały okopcony sadzą czarną po obu stronach; na jednym tylko 

 brzegu przegląda kolor szaro-brunatny gliny przepalonej. Na odłamie tym widać 

 cztery karby wypukłe równoległe: dwa środkowe grubsze chropawe, a dwa po obu 

 stronach cieńsze spiczaste. Karby owe przedzielają głębokie rowki czyli brózdy pół- 

 koliste, szerokie około 2 cm. W rowkach tych widać kilka odcisków wązkich liści 

 trawiastych. Rys. 2 tejże tablicy przedstawia inny nieco mniejszy odłamek płyty z row- 

 kami mniej głębokiemi. Na rysunku 1 tejże tabl. u góry wyobrażony jest ułamek 

 płyty sceglonej od strony spodniej, płaskiej, dość gładkiej. Widać na niej liczne od- 

 ciski wklęsłe ziaren zboża, płew i zdziebeł słomy. 



Ogólny wygląd płyt opisanych, ich znalezienie obok paleniska wielkiego, okop- 

 cenie dymem i wszystkie przedmioty otaczające, jak zwęglone ziarno i mąka, kamie- 

 nie żarnowe, skorupy z wielkich naczyń glinianych i t. p., nasuwają przypuszczenie, 

 że płyty owe służyć mogły jako podkładki do pieczywa mącznego. Przypadek zrzą- 

 dził, że część ziarna i mąki, obok wielkiego ogniska, uległa spaleniu i zwęgleniu, 

 a przysypana kruchą gliną wilgotną, zachowała się wybornie dotychczas. Z mąki mie- 

 lonej grubo na kamieniach żarnowych, robiono tam zapewne w dużych misach glinia- 

 nych (których skorupy znalazły się obok) ciasto, przypiekane następnie na płytach 

 zceglonych. Pieczywo kładziono, być może, na powierzchni płaskiej płyty, której 

 spód opatrzony karbami spoczywał na rozżarzonych węglach ogniska; w ten sposób 

 pieczywo chroniło się od przepalenia przez zbytnie gorąco. 



Wszystkie drobniejsze odłamki płyt zceglonych, jakie tam znaleziono, mają na 

 sobie również mnóstwo odcisków ziarna zbożowego, zdziebeł i t. p. 



Zboże zwęglone, jak to już powyżej zaznaczono, znalazło się przy brzegu 

 najgłębszego ogniska piątego o 5 przy ścianie skalnej obok wejścia do Jaskini górnej 

 w Ogrojcu. Ziarna owego było kilka litrów, a miału czarnego z mąki przepalonej 

 litrów kilkanaście. Krom głównej masy owego miału zwęglonego, przy ognisku roz- 

 pościerały się tu i owdzie warstewki czarne poziome czyli plastry takiegoż miału, jak- 

 by rozdeptane przez mieszkańców pierwotnych jaskini*). 



Ziarna zboża zwęglonego należą do gatunku pszenicy pospolitej (triticum vulga- 

 re). Są między niemi pełniejsze i pośledniejsze cieńsze. Pojedyńcze ziarna mierzą 

 długości 5—8 mm, średnicy wpośrodku czyli grubości 2—3 mm. Niektóre ziarnka 

 skupione były w bryłki, zlepione miałem czarnym; ten również stanowił sam tu i ow- 

 dzie bryłki różnej wielkości, rozsypujące się łatwo, podobnie jak i ziarna za najlżej- 

 szem dotknięciem. 



Ziarno zbożowe w Jaskini górnej w Ogrojcu odkryte, obok licznych kamieni żar- 

 nowych tamże znalezionych, oraz wobec mnóstwa żaren wydobytych przeze mnie w li- 

 cznych pieczarach doliny Prądnika (w samej tylko Jaskini ciemnej i Oborzysku wiel- 

 kiem za skałą Rękawicą par 14) wpośród zabytków neolitycznych, stanowi dowód, że 

 początki rolnictwa sięgają u nas w tych stronach odległej starożytności młodszej epo- 

 ki kamiennej. 



5) Wyroby żelazne i tabl. VII —O) znalezione w Schronisku bocznem w Ogroj- 

 cu, w warstwie wierzchniej czarnoziemu, w głębokości około 30 cm., wskazują, że 

 Schronisko to i Jaskinia górna zamieszkane były, podobnie jak niektóre inne pieczary 



*) Z zapasu zebranego zaraz po wykopaniu zwęglonego ziarna i miału mącznego udzieliłem na 

 okaz część onego do Muzeum krajoznawczego Towarzystwa przyjaciół Ojcowa na miejscu, drugą część do 

 Muzeum przemysłu i rolnictwa w Warszawie, resztę zachowałem sobie dla zbadania dokładniejszego. 



