50 



stosować tablice barw przy określeniu pigmentacyi, co wreszcie położy koniec subjek- 

 tywnym określeniom dawniejszych autorów. 



Przy zestawieniu mego materyąłu z obcym, stosowałem się do dawniejszej kiasy- 

 fikacyi. Ostatecznie, każda klasyfikacya jest sztuczna, wobec tego zaś, że w roku ubie- 

 głym ukazały się dwa ogólne opracowania ludności polskiej (Krzywicki 1912, 

 T a 1 k o - H r y n c e w i c z 1912), uważałem za właściwe dostosować się do użytych 

 w nich kategoryi, aby ułatwić porównywanie i unikać chaosu, przy zawsze tylko do- 

 wolnym podziale. Wyjątek uczyniłem tylko dla klasyfikacyi barw włosów, oczu i skóry, 

 gdyż te klasyfikacye przeprowadziliśmy wśród antropologów polskich na mocy wza- 

 jemnego porozumienia i będzie ona zalecona w instrukcyi do badań antropologicznych 

 opracowanej przez d-ra E. Lotha. 



Na ogół ludność powiatu Opoczyńskiego porównywam tylko z ludnością powiatu 

 Opatowskiego, a to w tym celu, aby zbytnio nie rozszerzać ram pracy niniejszej. Po- 

 przestaję więc na wskazaniu różnic i podobieństw pomiędzy ludnością pow. Opo- 

 czyńskiego, opisaną w niniejszem opracowaniu, ludnością wsi Smardzewice tegoż po- 

 wiatu (Lencewicz 1911) i Opatowskiem (Olechnowicz 1897) 'j Porównań z da- 

 nemi Elkinda (1896) zazwyczaj nie uskuteczniam, gdyż zbadał on tylko 8 osobni- 

 ków z gub. Radomskiej, nie określając bliżej ich pochodzenia. 



Oprócz charakterystyki ogółu zbadanej ludności podaję oddzielnie charakterystyki 

 poszczególnych wsi. Czynię to dla tego, aby cechy poszczególnych miejscowości nie 

 zatarły się w ogólnem opracowaniu. Rozmieszczenie typów antropologicznych nie 

 ma nic wspólnego z podziałami administracyjnymi. W dodatku jeszcze z zachodu 

 i północy powiat Opoczyński okala jedna z większych naszych rzek, — Pilica. To też 

 dane dla poszczególnych wsi mogą się przydać na przyszłość, zarówno dla konstru- 

 owania map terytoryalnych, jak i dla wyznaczenia dróg, jakiemi napływały typy rasowe, 

 na co właśnie szczególną uwagę należy zwracać w okolicach rzek większych. 



Zanim przejdę do szczegółowego skreślenia wyników mych badań, pragnę po- 

 dziękować osobom, które w jakikolwiek sposób ułatwiły mi wykonania pracy niniej- 

 szej. Pp. : S t o ł y h w o, L o t h i Czeka nowski niejedną radą i wskazówką zaskar- 

 bili sobie moją wdzięczność. W znacznym stopniu przyczynili się też do pomyślnego 

 wykonania mych badań na wsi pp. Dziubałtowski, Daniszewski i Piekarski. Chłopi 

 nasi są ogromnie podejrzliwi i ciemni, to też zawsze udawałem się na wieś w towa- 

 rzystwie którejkolwiek z tych osób, znanych na miejscu i posiadających zaufanie 

 ludności. 



I. CHARAKTERYSTYKA POSZCZEGÓLNYCH WSI. 

 1. Libiszów. 



Libiszów położony jest o 7 wiorst na północ od Opoczna, w środku powiatu. 

 Jest to duża wieś parafialna, powstała jeszcze w średniowieczu, jak można wnosić 

 z daty założenia kościoła (1521 rok). Ludność zamożna, butna; większej własności 

 ziemskiej w okolicy niema, fabryka dopiero w Opocznie, wskutek czego mamy tam do 

 czynienia wyłącznie z włościanami pracującymi na roli. 



') W literaturze „Charakterystyka antr. ludności pów. Opatowskiego" — O 1 e c li n o w i c z a, figu- 

 ruje bądź pod nazw;) „Opatowskie", bądź „Sandomierskie", wskutek pomieszania nazw terytoryalnych 

 historycznych z administracyjncmi, jakie wprowadził autor, pisząc nad tablicami zindywidualizowanych po- 

 miarów „Sandomierskie". 



