67 



Mamy i In i tam po dwa szczyty przy podobnycli wskaźnikach, lewy szczyt niczna 

 cznie niższy od prawego, a spadek pomiędzy nimi niewielki. Krzywa wskaźnika kobiet 

 bardziej się różni, ale jest przesunięta w tym samym kierunku. Natomiast nieco wię- 

 cej różni się moja krzywa od krzywej, wykreślonej przez Talko-Hrynccwicza 

 dla Polaków Królestwa Polskiego. Wprawdzie i tam są dwa szczyty, ale stosunki po- 

 między nimi są inne. 



Po tak detalicznem rozpatrzeniu cyfr, właściwe będzie pewnego rodzaju podsu- 

 mowanie rezultatów, jakie nam dają klasyfikacye wskaźników. W poniższej tabelce 

 zestawiłem wskaźniki Opoczyńskie w kategorye, zastosowane do zestawień Krzy- 

 wickiego (cyfry, jak wszędzie w zestawieniach, oznaczają odsetki). 





Przypadało ha wskaźniki : 



do 



75 



75 - 



-79 



80- 



-84 



85 i 



wyż. 



m. 



k. 



m. 



k. 



m. 



k. 



m. 



k. 



Opoczyńskie (St. L ) . 



1,5 



i 



4,0 ! 



27,0 



24,0 



52,2 



56,0 



18,2 



16,0 



Smardzewice (St. L ) . 



1,0 





19,0 



14,0 



56,0 



62,0 



24,0 



24,0 



Opatowskie (Ol.) . . 



0,7 



1,7 



13,7 



18,0 



58,0 



59,3 



27,5 



20,3 



Rozpatrując się w tabelce spostrzegamy, jak odsetki długogłowości zwiększają się 

 w Opoczyńskiem kosztem krótkogłowości. Głów wybitnie krótkich (wsk. 85 i wyżej) 

 jest największy procent w Opatowskiem (27,47",) ; głów długich w Opoczyńskiem jest 

 dwa razy więcej niż w Opatowskiem, podobnie jak i głów o wskaźnikach od 75 do 79. 



Słabiej wyrażona krótkogłowość mieszkańców z Opoczyńskiego uwydatnia się 

 i w średniej arytmetycznej. Wynosi ona : 



w Opoczyńskiem (St. L.) 81,6 m., 81,0 k. 



m Smardzewicach (St. L.) 82,6 „ 82,1 „ 



w Opatowskiem (Ol.) 83,0 „ 82,8 „ 



w gub. Radomskiej (E.) 80,7. 

 W poszczególnych wsiach wskaźnik główny wynosił zawsze 82, lub 82 z ułam- 

 kiem ; tylko nizki wskaźnik Brzóstowa (79,68) obniżył średnią do 81,6. Nizki wska- 

 źnik średni Brzóstowa, obliczony z 50 osobników, prawdopodobnie nie jest przypadko- 

 wym ; być może tu już zaczyna się południowa krawędźi owego pasa długogłowości, 

 który oznaczył Czeka nowski na swej mapce rozmieszczena wskaźnika głównego. 

 W każdym razie zasługuje na uwagę, że średnie wskaźnika głównego, wyliczane dla 

 poszczególnych wsi z 25 do 50 osobników, różnią się pomiędzy sobą i od średniej 

 dla powiatu tylko w cyfrach dziesiętnych. Zato, położone na południowym krańcu gu- 

 bemii, — Opatowskie, posiada już wskaźnik wyższy (83). Średni wskaźnik Elki n da. 

 wyliczony z 8 osobników, podaję tylko dla ścisłości, tern bardziej, że nie wiemy, z ja- 

 kich miejscowości gubernii pochodzi tych 8 osobników. 



Na mapce wskaźników głównych ludności polskiej Królestwa Polskiego, zamie- 

 szczonej w cytowanej pracy Talko-Hryncewicza, gubernia Radomska figuruje, 

 jako teren odznaczający się w Królestwie najwyższym wskaźnikiem głównym ; badania 

 moje pozbawiają gubernię tego stanowiska, wykazując, że jest to terytoryum przejścio- 

 we, na którem wskaźnik zmniejsza się w kierunku z południa na północ, może nawet 

 na północo-zachód. 



Rozpatrując dalej częstość występowania wskaźnika głównego z twarzowym do- 

 strzeżemy, że na ogół pośredniogłowość i krótkogłowość występują łącznie z sze- 



