68 



., wysokość głowy projekcyjna X 100 , 



Wskaźnik — °. J . . \ — waha się od 56 do 89, daiąć 



długość głowy x i 



rokolicowością. Główna ilość osobników o cechach korelujących skupia się przy śre- 

 dnich arytmetycznych tychże wskaźników. 



Wskaźnik wysokościowy. Wysokości głowy dotychczas nie mierzono u nas, to 

 też w tym zakresie nie mogę robić żadnych porównań i poprzestanę na podaniu na- 

 stępujących danych. Skala wahań tej wielkości ciągnie się od 58 do 95 mm. dając 



średnią 70,2 mm 



średnią 64,5. Ogromna przewaga głów nizkich widoczna jest z następującego wykazu: 

 Nizkogłowych (chamaecephaliaj wsk. do 69 - 93,4$ 



Średniowysokoglowych (orthocephalia) „ 70 — 74 — 3,3", 

 Wysokogłowych (hypsicephalia) od 75 — 3,3% 



Szerokość czoła waha się od 91 do 120 mm. wśród mężczyzn i od 95 do 103 

 u kobiet. Średnia szerokość czoła wynosi 106,2, w Opatowskiem zaś 108,7; wśród 

 kobiet z Opoczyńskiego — 101 ; wśród kobiet z Opatowskiego — 106,4. Czoła męż- 

 czyzn są zatem prawie jednakowe, bo w Opatowskiem tylko o 2 mm. szersze, nato- 

 miast wśród kobiet różnica ta dochodzi do 5 mm. 



„,, .... , najmniejsza szerokość czoła X 100 ., . . . . . ... 



Wskaźnik czoła — = — rr— — rr- zestawiłem nizei. Waha się on wsrod 



szerokość czaszki 1 T 



mężczyzn od 61 do 80, a wśród kobiet od 61 do 79, jednak najwięcej osobników 



przypada na wskaźniki od 65 do 72, w czem znów największą ilość razy powtarzają 



się wskaźniki 67, 



Ile razy : 

 Wsk. mężcz. kob. 



61 2 1 



62 2 



63 3 1 



64 4 1 



65 13 



i 71. 



Ile razy : 

 Wsk. rnężcz. 

 14 



66 

 67 

 68 

 69 

 70 



20 

 20 

 14 

 15 



kob. 

 3 

 2 

 2 

 2 

 3 



Ile razy; 

 Wsk. meżcz. 



71 

 72 

 73 

 74 

 75 



24 

 10 

 7 

 1 

 1 



kob. 

 2 

 1 

 4 



1 



Ile razy : 



Wsk. mężcz. kob 



1 

 1 



i 



76 

 77 

 78 

 79 

 80 



1 



— 1 



1 — 





Opoczyńskie 



Opatowskie 





(St. L.) 



(Ol.) 





m. 



k. 



m. 



k. 1 



Wązkoczołowe (leptofronta) wsk. do 59 







i 6,1 



1 



3,4 



Średnioczołowe (mesofronta) „ 60 — 69 



58,5 



48,0 



98,9 



96,0 



Szerokoczołowe (euryfronta) „ od 70 



41,3 



52,0 







Średni wskaźnik 



68,4 



69 



58,5 



59,5 \ 



Jeżeli rozpatrzymy się w powyższem zestawieniu, to zauważymy, że Opatowskie 

 wybitnie różni się od Opoczyńskiego kształtem czoła. Tam jest niewielki procent czół 

 wązkich i zupełny brak szerokich, tu zaś niema wcale czół wązkich, znacznie mniejsza 

 ilość średnich i pokaźna cyfra szerokich. Tyczy się to w równej mierze mężczyzn, jak 

 i kobiet, a nawet u tych ostatnich procent szerokoczołowości jest większy, niż wśród 

 mężczyzn. Wskaźnik średni, wyższy w Opoczyńskiem o 10 jednostek, niż w Opato- 

 wskiem, przemawia za tern samem. 



Szerokość twarzy. Minimum tego wymiaru wynosi u mężczyzn — 128 mm., max. 

 156, u kobiet zaś min. — 123, max. — 140. Zatem skala wahań tej wielkości jest pra- 

 wie taka sama, jak w Smardzewicach ; co się zaś tyczy średniej, to dla mężczyzn 

 z Opoczyńskiego jest ona najwyższa, bo wynosi 142,1 mm., dla Smardzewic 140,9, 

 a dla Opatowskiego — 141,2. Również nieznaczne różnice spostrzegamy u kobiet, 



