74 



Ludność powiatu Opoczyńskiego można scharakteryzować, jako średnioroslą 

 (1649 mm.) o prostych ciemnych włosach (93%), białej skórze i jasnych oczach, wśród 

 których najwięcej jest oczu niebieskich (36%). Jednak największy % przypada na pi- 

 gmentacye przejściowe. Ze względu na kształt czaszki należy im przypisać krótkawo- 

 głowość (subbrachycephalia), idącą w parze z nizkogłowością. Wybitna szerokolicowość 

 towarzyszy średnioczołowości, choć ta skłania się ku czołom szerokim. Charakterysty- 

 czne, że z węższymi nosami trzymają się twarze szersze i odwrotnie, co uwidacznia 

 zarówno tablica korelacyi jak i odsetka nosów wązkich (51%). 



Kobiety różnią się od mężczyzn mniejszymi wymiarami wzrostu (1526 mm.) 

 i siągu (1562 mm.), brakiem skóry ciemnej, większą odsetką ciemnych oczu (mężcz. 

 11,7"„, kob. — 20" n i i włosów (100" n ). Przy jednakowych kształtach czaszki kobiety 

 przewyższają nieco mężczyzn odsetką wskaźników szerokoczołowych imężcz. — 41,3° , 

 kobiety — 52%). Wskaźnik główny i nosowy, zarówno jak kształty nosa, nie różnią 

 się u obu płci. 



Zbadani przezemnie włościanie różnią się znacznie wyższym wzrostem od lu- 

 dności Opatowskiego. (Jeżeli porównywać nie z cyfrą Talko-Hryncewicza, — 

 1620, — lecz ze średnią dla powiatu, podaną przez Czekanowskiego, — 1639, 

 to różnica będzie mniejsza. W danym wypadku bliższa rzeczywistości jest cyfra 

 Talko-Hryncewicza, bo pomiary pochodzą z południowej części pow. Opato- 

 wskiego, graniczącego tam z nizkorosłym powiatem Sandomierskim). Poza tern, w Opa- 

 towskiem jest więcej jasnych włosów, wyższy wskaźnik główny (Opoczyńskie 81,6, 

 Opatowskie — 83), a więc więcej żywiołu krótkogłowego ; brak zupełny wskaźników 

 szerokoczołowych, których w Opoczyńskiem jest połowa ogólnej ilości. 



Różnice, zachodzące pomiędzy tymi dwoma powiatami gubernii dostatecznie wy- 

 jaśnia ich położenie geograficzne. Opatowskie leży w pobliżu Wisły, na południu gu- 

 bernii; Opoczyńskie nad Pilicą. Pierwsze, — w dawnem województwie Sandomier- 

 skiem; drugie, — tuż obok Mazowsza; w dodatku jedno od drugiego oddzielone jest 

 pasmami wzgórz Kielecko-Sandomierskich. 



ł *3(|N- — 



Czekanowski J. Beitriige zur Antliropologie v. Polen (Arch. v. Anthr , t. X, zesz. 2/3, 1911) 

 3 ji i> k u h a i> A. II ripHBiicnHHCKie IIojihkh (Tg, Au rp. Om. M3H. Mmii. 06iu. JIk>6. EcrecrB., 

 t. XVIII. Moskwa 1896). 



Krzywicki L. Charakterystyka fizyczna ludności Ziem Polskich. (Enćyklopedya polska t. 1. 

 Kraków 1913). 



Lencewicz S t Charakterystyka antropologiczna ludności Smardzewic (Spraw, z pos. Tow. Nauk. 

 Warsz. zesz. 9, t. IV. 1911). 



Olechnowicz W. Charakt. antrop. ludn. pow. Opatowskiego gub. Radomskiej (Zbiór wiad. do 

 antrop. kraj. t. II. 1897). 



Rutkowski L Charakt. antr. ludności wiejskiej okolic Płońska (Matcryaly antr.-arch. i etn. 

 t. V, 1901). 



T a 1 k o - M r y n c e w i e z J. Polacy Królestwa Polskiego, w świetle dotychczasowych badań antro- 

 pologicznych (Rozprawy Wydz. niat.-przyr. Akad. Urn. w Krakowie, t. LII ser. B., 1912). 



