85 



odrzywółj, — Karwodrzami (wół zwał się w staropolszczyźnie także „karw", jak to 

 często czytamy jeszcze u Reya, a krowa „karwa", skąd miejscowości, jak Karwów, 

 Karw i n, Karwina i t. p.), 1 ) — Kozodrzami lub Drzyk ozami albo też i Ko- 

 zo ł u p a m i, tudzież Odrzywołami, Odrzykoiimi. Każdy z tych rzeżników 

 zabijał i odzierał bezwątpienia dla dworu wszystko, co mu kazano, a także przez 

 swoich czeladników oddawał usługi i ludności okolicznej, (gdyż po wsiach ludność 

 ta nie była biegła jak i dzisiaj nie jest w zabijaniu zwierząt, a szczególniej w obdzie- 

 raniu ze skóry, do czego trzeba osobnej wprawy; inaczej skóra może być zepsuta). 



Pamięć tego przechowałyjaknajwierniej nazwy miejscowe, bo niejednokrotnie przy 

 takim Odrzywole, Odrzykoniu i t. d. powstawały z czasem całe wsie i miasteczka. 

 I stądto właśnie Odrzywół: 1) miasteczko w opoczyńskiem (od tej miejscowości 

 poszło nazwisko rodziny Odrzy wolskich, 2) fol. w błońskiem, 3) wieś w pińczo- 

 wskiem; stąd O d r z y w o 1 e k, w grójeckiem; stąd dalej Odrzykoń w Krośnieńskiem, 

 tuż przy starodawnym zamku, który niegdyś zwał się Kamieńcem; stąd Krowodrza, 

 tuż przy Krakowie, obecnie wcielona do Wielkiego Krakowa; stąd Krowodrza, wieś 

 dzisiaj już nieistniejąca, własność niegdyś klasztoru na Jasnej Górze, któremu ją da- 

 rował Władysław II (Długosz Lib. ben. III. 123); stąd Karwodrza, w tarnowskiem; 

 stąd Kozodrza, w ropczyckiem; stąd Drzykozy, w łęczyckiem; stąd Kozołupy, 

 w węgrowskiem (mają i Czesi miejscowość Kozołupy). Wyraz odrzykoń jako 

 imię pospolite dochował się w Wielkopolsce aż do ostatnich czasów, czytamy bowiem 

 u O. Kolberga (Poznańskie VII 279) w rozmowie jednej kumosi z drugą następu- 

 jące słowa: „Przechodzimy koło waszej chałupy, wy stoicie w oknie, a ona (czaro- 

 wnica) język na was wyścibia i mruczy sobie pod nosem, że cały wasz ród to zło- 

 dziejskie plemię, a was, kumoleczku, nazwała ciotą (czarownicą), sekutnicą, a wasze- 

 go „odrzykoniem". 



5. Odrowąż. 



Z tych . samych dawnych, niemal odległych czasów, co Odrzywół, krowodrza, 

 odrzykoń i t. p. pochodzi bez wątpienia i wyraz odro wąż, przechowany dotąd nie- 

 tylko w herbie tego imienia, ale i w nazwach miejscowych, mamy bowiem Odrowąż: 

 l) wieś w koneckiem. 2) w gnieżnieńskiem, 3i w nowotarskiem, 4) w kieleckiem. 

 Wnioskując z wyrazów, jak Odrzywół, odrzykoń i t. d., trzeba przypuścić, że Odrowąż 

 był to człowiek, co się trudnił odzieraniem wężów; pytanie tylko, jakie to węże odzie- 

 rano i w jakim celu. 



Na pytanie to mogę odpowiedzieć tylko własnemi wspomnieniami, gdyż ni- 

 gdzie o tern ani słyszałem, ani czytałem, a z chłopięcych lat dobrze zapamiętałem 

 w dawnej puszczy sandomierskiej, skąd pochodzę, takich ludzi, co żmije chwytali, 

 skórę z nich zdejmowali, sadło (tłuszcz) zdzierali, i jużto sami używali do leczenia 

 od ukąszenia żmii, jużto jako lekarstwo sprzedawali do aptek. W latach między 

 r. 1863 a 1868, gdyż roku dokładnie nie pamiętam, zetknąłem się nawet wśród la- 

 sów stalowskich (wieś Stale w pow. tarnobrzeskim) z tego rodzaju człowiekiem i by- 

 łem świadkiem, jak żmiję upolował i zdarł z niej sadło. 



') K a i w ó w 2 domyślncm 1 a s, to pierwotnie las, w którym wypasano k a r w y ( woły ) ; Karwi ii 

 zaś z domyślnem las i Karwina ;: domyślnem knieja, to pierwotnie miejsca, w którycli hodowano 

 rozpłodowe krowy. 



