88 



szczególniej, kiedy się miało na myśli burzyciela, niespokojnego człowieka. Gdy zwy- 

 czajne znaczenie warchoła i warcholenia (kucharza i gotowania) zaginęło, pozostała 

 przenośnia: „warchoł" w znaczeniu niespokojnego ducha, burzyciela, „warcholić" 

 zaś w znaczeniu podniecać, burzyć. Utrwaliło się w nazwach miejscowych i zdro- 

 bnienie: w ars z (kucharek), mamy bowiem W ars ze (tyle co kuchciki, wieś w ni- 

 zinnem; mamy Warszew (z domyślnem dwór, łan, grunt, posiadłość warsza, war- 

 ka; dzisiaj brzmiałoby to Warszów), wieś w kaliskiem; mamy Warszewice, do- 

 bra w toruńskiem, które r. 1222 zowią się Wars z (Wars 1 ). Nazwa Warsz ozna- 

 czała kucharza samego i jest nazwą taką samą, jak mielec, krowodrza lub Odrzywół ; 

 warszewice zaś to ludzie warsza, kucharza, jak biskupice, dziekanowice, opatowice i t. d. 

 to ludzie biskupa, dziekana, opata — z czego widać, że osiadł tu pierwotnie warsz, ku- 

 charz, nie sam, choć on był głową osady, ale z ludźmi, którzy służyli mu do pomocy 

 czy to w jego kucharskiem rzemiośle, czy też w uprawie nadanej sobie ziemi, z której 

 czerpał dochody i wynagrodzenie za swe kucharskie trudy. Kto miał na względzie je- 

 go samego, jako najważniejszą osobę, mówił, że tam mieszka „Warsz", kto go brał 

 razem z czeladzią, mówił, że tam mieszkają „Warszewice". Mamy tedy Warszo- 

 wice, wieś w garwolińskiem, co jest tylko późniejszą formą od formy Warszewi- 

 ce, poznanej z nazwy poprzedniej; jakoż wieś ta zwała się dawniej Warszewice, 

 jak świadczą dokumenta. Jak mówiliśmy niegdyś kowalówka, organistówka 

 i t. d. na oznaczenie posiadłości kowala, organisty, tak posiadłość warsza (warka, 

 kuchcika) zwaliśmy warszów k a (dawniej warszewka); stąd: Warszówka 

 1) wieś w garwolińskiem. 2j w kaliskiem; ta ostatnia zwana także niegdyś Warsz e- 

 wo, w czem nic dziwnego, gdyż „Wars ze w o" (dzisiaj powiedzielibyśmy Warszo- 

 wo lub Warszowe), a „Warszówka" znaczą jedno i to samo, tylko zapomocą od- 

 rębnych form wyrażone. 



Po tern wszystkiem, cośmy powiedzieli o warsz u nie trudno będzie zrozumieć 

 i nazwę Warszew a, inaczej Warsz owa, dawną nazwę dzisiejszej Warszawy; 

 Warszewa to dawniejsza, Warszowa zaś (z domyślnem: wieś, ziemia, rola) to pó- 

 źniejsza nazwa wsi, która należała do kucharza, osadzonego przy zamku, pałacu czy 

 dworze książęcym, którego nazwy dzieje już nie zapamiętały, podobnie jak nazwy 

 zamku sokalskiego i innych. Dzisiejsza nazwa „Warszawa" jest albo przekręceniem 

 nazw starych: Warszewa, Warszowa, przekręceniem, dokonanem pod wpływami, które 

 należałoby wykryć; albo też jest nazwą osobną ludową, która się od początku obok 

 tamtych dwu (Warszewa i Warszowa) utrzymywała i w końcu nad tamtemi wzięła 

 przewagę. W nazwach miejscowych spotykamy niejednokrotnie takie wypadki; miasto 

 Jasło np. zwie się w najdawniejszych dokumentach Josiel, Jesiel, a później ni stąd 

 ni zowąd wypływa nazwa Jasło, nazwa oczywiście ludowa, która obok tamtej z da- 

 wna się utrzymywała i tylko nie miała szczęścia dostać się do aktów publicznych-'). 

 Mniemam więc, że i dzisiejsza nazwa Warszawy, choć później pojawia się w doku- 

 mentach od nazw Warszewa i Warszowa, może być równie stara, jak te, a różni 

 się od nich tylko odrębną budową. Jak od c i e k a ć (biegać) mamy przymiotnik c i e k a w 

 (y) - - a — e (pierwotnie znaczyło to: biegający za nowinami)-' 1 ); jak od orać mie- 



') Zob. Słownik geograficzny. 



■) Zjawisko to powtarza się w nazwach miejscowych i dzisiaj. Podgórze kolo Krakowa zowie 

 się li ludu Podgórz; miasto powiatowe K u I b u s z o w a w Galicyi zowie się u ludu okolicznego 

 K o I b u s z k a i t. d. 



') Zob. F r. M i k 1 o v i c h: Gramtnatik der slav. Sprachen. II 219. 



