91 



zapas a,ch zimowych, przez co rozumiemy głównie środki żywności, że dzisiaj 

 jeszcze mówimy o ludziach opasłych lub spasionych. Nawet wyraz j a d, 

 używany dzisiaj w znaczeniu trucizny (venenum), lecz dawniej oznaczający pokarm 

 ludzki, jak świadczy język starosłowiański, a i żeńska jego forma jedzą, która 

 u nas jeszcze w XVI wieku oznacza pokarm ludzki; — używał się niegdyś, także 

 w znaczeniu pokarmu zwierzęcego czyli paszy. To samo dotyczy i wyrazu jadło, 

 przez który dzisiaj rozumimy zwyczajnie tylko pokarm ludzki. 



Tam, gdzie była pasza zwierzęca, tam było niegdyś zarazem i pastwisko zwie- 

 rzęce, więc też te same wjrazy, które oznaczają paszę zwierzęcą, oznaczają zarazem 



1 pastwisko. Otóż czy weźmiemy wyraz pasza, czy j a d, czy pastwa, czy inny 

 jaki z tych wyrazów, to wszystkie one, o ile oznaczają pokarm zwierzęcy, oznaczają 

 zarazem pastwisko. Wszak sam wyraz pastwa, który dzisiaj ma w naszym języku 

 piśmiennym znaczenie żeru, a u Ślązaków znaczenie paszy 1 ), w r. 1460 oznacza także 

 pastwisko'-'), skąd też po dziś-dzień Pastwa (niem. Gross-Weide), wieś w kwi- 

 dzyńskiem; a od wyrazu pastwa w znaczeniu paszy, żeru, uformowaliśmy przecież, 

 jak wiadomo, wyraz pastwisko w ten sam sposób, w jaki, dajmy na to, od wy- 

 razu kobieta formujemy wyraz kobiecisko. Tak samo ma się oczywiście rzecz 

 i w innych językach słowiańskich, więc też po czesku i po słoweńsku pasza, pastwa 

 oznacza nietylko paszę zwierzęcą ale i pastwisko. Na oznaczenie pastwiska ustalił 

 się u nas z czasem ten właśnie wyraz i w tern znaczeniu odbił się także w nazwach 

 miejscowych, jak Pastwisko: 1) wieś w grudziądzkiem, 2) niem. Weide, wieś 

 w świeckiem, 3) niem. Hiitung, wieś w chełmińskiem. Jak: Pastwiska: 1) wól- 

 ka Woli Wadowskiej w mieleckiem, 2) wieś w cieszyńskiem. Ale to stan rzeczy 

 stosunkowo późny; nazwy miejscowe zachowały dotąd stan rzeczy daleko wcześniej- 

 szy, nawet ten jeszcze, kiedy wyraz jad i pochodzące od niego, jak jadło i t. p. 

 oznaczają w odniesieniu do zwierząt paszę zwierzęcą i zarazem pastwisko. Z owych 

 to czasów mamy Jad (Jaad), wieś na bukowinie; mamy Jadowsie (co oznacza 

 wieś na jadach czyli pastwiskach), wieś w wiłkomierskiem; mamy Jadów (dzisiaj 

 powiedziałoby się jadowy z domyślnem las; był to więc pierwotnie las, w którym 

 były jady, t. j. pastwiska i. 



Według tego, jaki rodzaj zwierząt pasł się na jadach, rozróżniano: k o n o j a d y, 

 kozojady, świniojady, a nawet r a k o j a d y (pasze raków, miejsca, gdzie 

 znajdywano wielką obfitość raków), a stąd po dziś-dzień miejscowości, jak K o n o j a d, 

 wieś w kościańskiem, jak Konojady, dobra ryc. w brodnickiem (znane już r. 1414); 

 jak u Czechów Konojedy i Kozojedy; jak Ś w i n o j a d y, wieś w oster- 

 skiem, w gub. czernihowskiej; jak R a k o j a d y, folw. w wągrowieckiem (znane już 

 1392). Podobnie jak sądowni ki znaczyło ludzie, zajmujący się sadami i w tym 

 celu w pewnem miejscu osiedleni, ogrodnicy; tak j a d o w n i k i — ludzie dla jadów, 

 t. j. pastwisk, w pewnem miejscu osiedleni, a więc pasterze, pastuchy. Stąd S a d o- 

 wniki, wieś w słonimskiem; i stąd-to Jadów ni ki: 1) wieś w brzeskiem, 

 2) w szubińskiem, 3) majętność tamże, 4) wieś w iłżeckiem. 



Od wyrazu jad za dodaniem przyrostka ł o powstał wyraz jadło z tern sa- 

 mem, co dzisiaj, znaczeniem, lecz niegdyś, w odniesieniu do zwierząt, także ze zna- 

 czeniem pasza, pastwisko, a stąd znowu miejscowości, jak: J a d ł o w i e c. (Sosnowiec, 



') Prof. dr. K a z. Nitsch: Materyaly i prace komisyi językowej Akad. Umiej. IV 315. 

 '') Prace filologiczne, V. 38. 



Pam. Fizyogr. — T. XXII. — A. 14 



