94 



w bydgoskiem; jak Tuszyny (od babina 1. m. b a b i n y, od t u s z y n a 1 m. 

 t u s z y n y: małe tusze, małe pastwiska), dobra w świeckiem i t. d. 



Od wyrazu tuk, tuch w znaczeniu paszy, pastwiska, poszły i wyrazy, oznacza- 

 jące pasterzy, co znowu upamiętniły nazwy miejscowe. Jak indywiduum, należące do 

 brata, zwało się u nas bratan, skąd dzisiejsze zdrobnienie bratanek; a należące 

 do tego samego, co my, kraju— krajan i t. d., — tak człowiek, należący do tuku, 

 t. j. pastwiska, a więc pastuch — tukan, skąd po dziś dzień Tukany (pastuchy), wieś 

 w mińskiem. Jak no gaj to człowiek, którego osobliwością są nogi (np. za długie 1 ) 

 tak tukaj to ten, którego osobliwość stanowią tuki, który przebywa na tukach, 

 a więc pasterz (porów, rataj, mazgaj i t. p.), a stąd znowu Tukaj (pasterz), — wieś 

 w wieluńskiem. Jak mamy drzymała, pierzchała, krzykała, bajtała i t. p. a dawniej 

 w męskiej formie drzymał, pierzchał, krzykał, tak mieliśmy w znaczeniu tego, co 

 tuka, co tuczy, co pasie (porów, t u k a ć, od tuk, z bratać, swatać od brat, 

 swat), t u k a ł, t u k a ł a, a stąd znowu Tukałowo (dzisiaj powiedziałoby się T u- 

 kałowe: posiadłość t u k a ł a, t u k a ł y, t. j. pastucha): 1) folw. w newelskiem, 

 2) zaścianek w połockiem; stąd Tukałówka (forma, jak proboszczówka, organi- 

 stówka, kowalówka i t. p., posiadłość tukały t. j. pastucha, — wieś w mińskiem. Jak 

 mamy sokół, pachoł, Grochola, Margola, tak mieliśmy w znaczeniu pastucha Tuchoł, 

 Tuchoła (w zdrobnieniu tuchołka), tuch o la, skąd znowu Tuch ołów (pierw, 

 przymiotnik z domyślnem las, grunt, dwór: własność tuchoła t. j. pastucha), — wieś 

 w miechowskiem; skąd Tuchołka (pastuszek, nazwa, jak Mielec, Piekut, Krowo- 

 drza i t. p.): 1) osada w inowrocławskiem, 2) dobra nad jeziorem t. n. w tuchol- 

 skieni, 3) wieś w stryjskiem; skąd Tuchola (pastuch, nazwa, jak Mielec, Krowodrza 

 i t. p.), miasto powiatowe wśród borów tucholskich; skąd Tuchole (pastuchy, na- 

 zwa, jak Mielec, Kuchty i t. p.), wieś w międzychodzkiem. Jak mamy wyrazy party- 

 n i a i p a r t y ń w znaczeniu tkacza partu, skąd miejscowości: P a r t y n i a, wieś 

 w mieleckiem, P a r t y ń, w dąbrowskiem, — tak mieliśmy wyrazy t u c'h y n i a i t li- 

 ch y ń w znaczeniu pastucha na tuchach i stądto T u c h y ii, wieś w orszańskiem. 

 Pastwiska nasze bywały dawniejszymi czasy przeważnie w lasach, w kniejach; to też 

 w dawniejszym naszym języku, jak łatwo się przekonać ze słownika Lindego, wyrazy 

 knieja i pasza były w niektórych stronach synonimami: czy się powiedziało 

 „pies poszedł w paszę", czy „pies poszedł w knieję", to było* wszystko jedno. 



9. Skotopas, skotak, Skotnik. 



Na oznaczenie bydlęcia, zwierzęcia, szczególniej na oznaczenie bydlęcia roga- 

 tego, mieliśmy niegdyś wyraz s k o t, wyraz znany wszystkim językom słowiań- 

 skim, a napotykany już w najdawniejszych zabytkach naszego języka. Znany ten wy- 

 raz i językom germańskim (dzisiaj brzmi on po niemiecku Schatz i oznacza mienie, 

 skarb) i zapewne tak przez nas, jak przez Germanów skądciś zapożyczony, gdyż nie 

 ma on ani słowiańskiej, ani germańskiej etymologii. Z dawnego naszego języka, jak 

 można się przekonać ze Słownika Lindego, znamy także takie wyrazy, od wyrazu 

 skot pochodzące, jak skotopas i skotak w znaczeniu pastucha bydła, jak sko- 

 t n i c a w znaczeniu pastwiska bydlęcego. Zamiast s k o t n i c a, jak zaraz zobaczymy, mó- 

 wiliśmy także skot n i a, skotówko, a zamiast skotak używaliśmy w tern samem 



') Zob. Fr. Miklosicli: Gramm. II. 83. 



