95 



znaczeniu wyrazu skotnik. Skąd po dziś-dzień nazwy miejscowe, jak S kot ni ca; 

 1) wieś w wieluńskiem, 2) wólka Woli Zabierzowskicj w bocheńskiem, 3) wólka 

 Chełmka w chrzanowskiem, 4) wólka Kościelca tamże, 5) przedmieście Brzozowa, 

 5) pole w Międzychodzie w szremskiem i t. d.; jak S kot ni a: 1) zabudowania 

 dworskie i karczma na obszarze słociny w rzeszowskiem, 2) przys. Krzywaczki w my- 

 ślenicckiem, 3) przedmieście Brzostka w pilzneńskiem; jak Skotówko, dobra ryc. 

 w Pomeranii, w słupskiem; jak S k o t n i k': trzy miejscowości w Galicyi; jak Skotniki, 

 8 miejscowości w Król. Pol., 2 w Galicyi i 4 w ks. Poznańskiem. 



10. Wołyń. 



Wołyniem zowie się nietylko znana nam dobrze nasza kraina, ale jest także 

 Wołyń: 1) fol. w dzisieńskiem, 2) uroczysko na gruntach miasteczka Murawicy 

 w dubieńskiem. Ostatnie dwie nazwy, jeżeli nie są późno i sztucznie nadane od na- 

 zwy kraju, co zdaje mi się tutaj nie zachodzi, wskazują, że i kraj otrzymał niegdyś 

 nazwę od miejscowości tego nazwania, od miejscowości w kraju tym i poza nim do- 

 brze znanej i głośnej, skoro jej nazwa przeszła na okolicę, potem na całą krainę, 

 w której się znajdowała. Jakoż zapiski kronikarskie, acz późne, gdyż nazwa Wołynia 

 wchodzi do dziejów już gotowa i początkiem swym gubi się w mroku 1 ), podają, że 

 nazwa Wołynia poszła od zamku, który miał się znajdować przy ujściu Huczwy do 

 Bugu. Z tern w zgodzie zupełnej pozostaje, jak mi się wydaje, i nazwa sama. Bo 

 co ona nam mówi? 



Nazwa Wołyń przypomina nazwy Tu cny ń, Party ń i t. p., już wyżej obja- 

 śnione, brzmiała więc pierwotnie Wołynia i oznaczała w formie żeńskiej osobę 

 męską (porów. Krowodrza, Zawisza, Junosza i t. p.). Pytanie tylko, jaką osobę? py- 

 tanie zaś to, rozwiąże się samo przez się, skoro tylko wyrazowi dokładniej się przy- 

 patrżymy. 



Wyraz nasz gospodyni, brzmiący niegdyś gospodynią, oznacza nietylko go- 

 spodarza, rodzaju żeńskiego (jak, dajmy na to, gospodyni księża), ale także żonę go- 

 spodarza, a więc także to, co moglibyśmy wyrazić słowem gospoda rzowa (porów, 

 wójtowa, pisarzowa, Michałowa i t. d.); zupełnie tak samo ruski wyraz k n i a h y n i a 

 to nie tylko kniaź rodzaju żeńskiego, ale także żona kniazia, a więc to samo, co 

 kniaź i owa. Okazuje się z tego, że przyrostek ynia, skracany później na yń, 

 wyrażał niegdyś nietylko zmianę rodzaju męskiego na żeński, ale także to samo, co 

 przyrostek dzisiejszy ów (y) — a — o (e), a więc przynależność do kogoś lub cze- 

 goś, zależność od kogoś i czegoś. Więc też zamiast part owa (rozumie się kobieta), 

 w znaczeniu kobiety od partu czyli kobiety wyrabiającej part, tkaczki partu, można 

 było także powiedzieć party ni a, w tern samem znaczeniu kobiety od partu, tkaczki 

 partu; a jeżeli wyraz ten wzięty był w rodzaju męskim, choć ma końcówkę żeńską, 

 (jak Zawisza, starosta, wojewoda, tuchola, tuchoła i t. p.) a więc w znaczeniu p a r- 

 towy (jak gaj — gajowy, tak od part — partowy), — to oczywiście w znaczeniu tkacza 

 od partu. I stądto nazwy miejscowe Party ni a, Party ń, które poznaliśmy już 

 wyżej. Tak samo zamiast powiedzieć tu chowa (rozumie się kobieta) w znaczeniu 

 kobiety od tuchu, t. j. pastwiska, w znaczeniu pasterki, można było powiedzieć tu- 

 chynia, tuchyń w tern samem znaczeniu; a jeżeli wyraz ten był wzięty w rodza- 

 ju męskim, choć ma końcówkę żeńską (jak wojewoda, pastucha i t. d.),— to oczywiście 



') Zob. Słownik geograficzny. 



