96 



w znaczeniu człowieka od tuchu czyli człowieka od pasienia, a więc pasterza. Stąd 

 znowu miejscowość Tuchyń, o której wyżej była mowa. Po tern objaśnieniu nazwa 

 wołynia, wołyń jest zupełnie zrozumiałą: to tyle co wołowy, co człowiek od 

 wołów, co, jakbyśmy dzisiaj powiedzieli, wolarz. Tam, gdzie ten „wołyń" mie- 

 szkał, powstała z czasem osada tego samego nazwiska, zupełnie tak, jak osady So- 

 kal, Mielec, Krowodrza, Pastuch, Powroźnik, Kowal i t. p. Wołyń 

 ten osadzony był niezawodnie w pobliżu grodu czy zamku, któremu dostarczał by- 

 dła, a szczególniej wołów na rzeź. Był to więc gród czy zamek o licznym dworze, 

 jakiś gród czy zamek książęcy, którego nazwa z czasem zaginęła, jak zaginęła nazwa 

 grodu sokalskiego lub odrzykońskiego (którego to ostatniego nazwę znamy dzisiaj 

 już tylko z historyi, bo dzisiaj zwie się on Odrzykoniem). Z powodu jakiegoś kata- 

 klizmu dziejowego, którego bliżej nie znamy, uległa zagładzie osada Wołyń, może 

 równocześnie z grodem czyli zamkiem, a pozostała tylko nazwa kraju, która od tej 

 osady poszła, gdyż nazwa ta już dawniej przeszła na ziemię okoliczną. Bo jak mó- 

 wiło się, dajmy na to, ziemia krakowska, ziemia lubelska, ziemia sędomierska i t. d; 

 tak mówiło się i ziemia wołyńska lub krótko Wołyń, jak krótko wyrażano 

 się niezawodnie i o ziemi krakowskiej, lubelskiej, lub sędomierskiej: „Kraków (Lublin, 

 Sędomierz) mówi to", „Kraków mówi tamto", przez co rozumiano nietyle nawet sam 

 Kraków, ile mieszczan, ile ziemię Krakowską, w której mieszkały rody szla- 

 checkie i decydowały (zwłaszcza możne) w różnych sprawach. 



Skracanie przyrostka y n i a na y ń, w tym wypadku nazwy Wołynia na Wo- 

 ły ii, jest dawną właściwością nietylko języka polskiego, (porów, nazwy Party ni a 

 i Partyń) ale i innych słowiańskich 1 ) Znane to zjawisko ruskim dyalektom (porów, 

 ross. tjepłyń, gołyń. pustyń = tjepłynja, gołynja, pustynja). Dzisiejszy język 

 bułgarski używa już tylko form na iń (=yń) zakończonych, a więc form, jak svetiń 

 (świątynia), robiń (=robynia, co znaczy niewolnica, sługa) i t. p. Tak mi się 

 przedstawia, — oczywiście w hypotezie, nazwa Wołynia. 



11. Bartodziej. 



Wyraz to bardzo stary, innym językom słowiańskim nieznany, a więc albo wy- 

 łącznie polski albo też w innych językach słowiańskich tak wcześnie zapomniany, że 

 go dzieje tych języków, nie wyłączając starosłowiańszczyzny, już nie zapisały. Ale 

 i w polszczyźnie dawno już zapomniany, nietrudny wszakże mimo to jeszcze dzisiaj 

 do zrozumienia. 



Boć jak dobrodziej to ten, co dobro czyni, a złodziej ten, co z 1 o 

 czyni, a kołodziej ten, co koła czyli wozy czyni (liczba mnoga koła to dawniej 

 to samo, co wóz, jak to jeszcze dzisiaj widzimy w południowych językach słowiań- 

 skich, w których koła znaczą wóz): — tak bartodziej to ten, co b a r c i, czyli, jak 

 się dzisiaj pospolicie mówi, barcie czyni, a wyraz barć jest nawet jeszcze naszym 

 pszczelarzom wieśniaczym w znaczeniu ula dobrze znany. Nie jest to wszakże pier- 

 wotne znaczenie tego również bardzo starego wyrazu znanego już tylko z języka 

 polskiego, czeskiego, rosyjskiego i ruskiego Krusińskiego). 



Pszczoły chowały się niegdyś dziko w naturalnych dziuplach drzew leśnych 

 i z miodu ich korzystał, kto chciał, tak człowiek, jak i zwierz dziki, np. niedźwiedź, 



') Zob. Fr. Mi kłosi eh. Gramm. II. 143—145. 



