97 



który też u^nas zwał się niegdyś miedź wie di, jak dotąd zowie się jeszcze u in- 

 nych ludów słowiańskich. Ale już w czasach prasłowiańskich zajęli się słowianie 

 sztuczną hodowlą pszczół, która polegała pierwotnie na wyczynianiu w lesie, w ży- 

 wych drzewach, w miejscu dla hodowli pszczół dogodnem, dziupli. (Czyniono ich 

 w każdein drzewie dwa: jeden podłużny i głęboki, przeznaczony na siedlisko pszczół 

 i pomieszczenie ich roboty t. j. wosku i miodu, zatykany od zewnątrz grubą de- 

 szczółką, zwaną „zatworem", który otwierano dla kontrolowania miodu; drugi niewielki, 

 umieszczony z boku i łączący się z tamtym, zwany „okiem", a służący do wylotu 

 pszczółi. I od tego to właśnie sztucznego wycinania w drzewach dziuple te zwały 

 się barciami (wyraz ten pozostaje w etymologicznym związku z wyrazem łaciń- 

 skim forare „wiercić" i niemieckim bohreni, lub też, jak u nas: d z i e n i a m i, od 

 dziać (=dziejać) w pierwotnem znaczeniu „czynić, wyczyniać, żłobić". A stąd 

 bartodziej, t. j. ten, co dzieje czyli czyni takie sztuczne dla pszczół pochówki, 

 zwane barciami czyli dzieniami, a zarazem trudni się hodowlą pszczół, dla zysku 

 z ich wosku i miodu. Zamiast bartodziej można było użyć przymiotnika bartny 

 z domyślnem człowiek, t. j. człowiek od barci, lub też rzeczownika bartnik, ufor- 

 mowanego od tegoż przymiotnika w tern samem znaczeniu. Jakoż bartnikiem zo- 

 wie się pszczelarz dzisiaj jeszcze u nas, u Czechów, Rosyan i Rusinów. 



Hodowla pszczół przynosiła zdawna znaczne korzyści, więc się też nią zdawna 

 zajmowano. Właściciele znaczniejszych posiadłości, którzy się tern sami zatrudniać 

 nie mogli, utrzymywali sobie zawodowych bartodziejów, bartników, którym w grun- 

 tach dawali utrzymanie, lub inne jeszcze z lasów zapewniali korzyści za utrzymywa- 

 nie barci, warując sobie oznaczoną ilość miodu i wosku, a z czasem oznaczony 

 czynsz, jako daninę. 



Stosunki te upamiętniły się dobrze w nazwach miejscowych, jak Barci, wieś 

 w trockiem; jak Barcie: 1) fol. w trockiem, 2) wieś w sejneńskiem; jak Barto- 

 dzieje: 1) wieś w pułtuskiem, 2) w radomskiem, 3j w noworadomskiem, 4; w piotr- 

 kowskiem, 5) w kozienickiem, 6) w węgrowieckiem, 7) Wielkie i Małe, — wsie w by- 

 dgoskiem: jak Bartnik wieś w mielickiem na Śląsku: jak Bart ni ki: 1; dobra 

 w wołkowyskiem, 2) wieś w maryampolskiem, 3) w augustowskiem, 4) w przasny- 

 skiem, 5) w łowickiem, 6) w nowogrodzkiem. 



Że miejscowości, zwane Bartodzieje, były rzeczywiście zamieszkiwane przez 

 bartników, wiemy nietylko na podstawie samej nazwy, ale także na podstawie świa- 

 dectw historycznych. Oto np. w Cod. dipl. śląskim, wydanym przez Meitzena 

 i 1. IV 249) czytamy pod r. 1298 o wsi Bartodzieje na Śląsku, co następuje: „Nostris 

 mellificatoribus Golcze, Winoni, Domarad, Martino, Postkoni. Zarnote et corum 

 fratribus contulimus villam, que Barthodzieie wulgariter appellatur". O barciach 

 zaś, jako hodowli pszczół, która przynosi pewne dochody, czytamy np. w Cod. dipl. 

 polskim (wyd. Ryszczewskiego i Muczkowskiego t II 1 49 j pod r. 1261: 

 „Cum usibus apum, ubi mella proveniunt, qui usus vulgariter Barci nominatur". 



Ile kto miał barci czyli dzieni, tyle, mówiono, miał pszczół, tyle mio- 

 dów, to też wyrazy te były niegdyś względem siebie synonimami, jak łatwo przeko- 

 nać się z historycznych o tern wzmianek. Np. w tłomaczeniu „Praw polskich" z r. 

 1449 czytamy: „Obwiniony o złodziejstwo pczół 1 ) alibo miodu w dzień i ach, 



■) Forma p c z o ł a dawniejsza jest od formy pszczoła, która jest właściwością tylko języka 

 polskiego, ale w wieku XV mówiliśmy już i pszczoła. Lud nasz w wielu okolicach używa dotąd 

 prastarej formy p c z o ł a. 



