18 



DZIAŁ H. GEOLOGIA. 



niemi i wspomnianą głowę tura, znalezionego w Grarbowie, Prof. A. Waga ofiarował 

 do muzeum zoologicznego hr. Ksawerego Brani ckiego we „Fraskati." 



Ponieważ głowa tura z Oarboica, należy do najkompletniejszych, jakie do- 

 tąd znaleziono i przechowano w zbiorach w naszym kraju !), przeto, korzysta- 

 jąc z uprzejmości dyrektora muzeum we „Fraskati" p. Jana Sztolcmana, któ- 

 ry mi łaskawie zwrócił uwagę na ten rzadki i doskonale zakonserwowany okaz 

 i zezwolił na bliższe zbadanie pomienionej głowy, podaję tutaj rysunki dokła- 

 dne (z fotografii) w x / 9 naturalnej wielkości, wraz z opisem i wymiarami szcze- 

 gółowemi. 



Głoioa tura (Bos primigenius Bojanus) z Garbowa w Lubelskiem, odzna- 

 cza się potężnemi rozmiarami, przechowana jest doskonale, posiana kości twar- 

 de, koloru ciemno-brunatnego, ze szczątkami torfu w różnych zagłębieniach. 

 Kości są dobrze porozdzielane wyrażnemi szwami. Możdżeń rogu prawego, z ka- 

 wałkiem czoła odłamany, ale przymocowany do głowy drutem; Itości między - 

 szczękoiue nieco uszkodzone na końcach, dalej szczęki czyli żuchwy (mandibula) 

 brak jest zupełny. Czoło płaskie, nieco wklęsłe między oczodołami, — podłużne; 

 kości czołowe w dolnej części rozdzielone wyraźnym szwem, a nadto opatrzone 

 wyrażnemi rowkami (sulcus supraorbitalis), które przebiegają łukowato od otwo- 

 rów oczodołowych przednich (Foramen orbitale anterius), a zbliżając się ku środ- 

 kowi czoła, następnie rozbiegają się na zewnątrz i dochodzą aż do kości łzo- 

 wych. Brzegi oczodołów nizkie, mają kształt stożków uciętych; nieco na przo- 

 dzie wyszczerbione. Możdżenie rogów silne, okrągłe, wzdłuż rowkowane, łuko- 

 wato zgięte i od nasady na zewnątrz i ku przodowi podane, końcami zaś nieco 

 ku górze, na wewnątrz i ku tyłowi zwrócone. 



Krawędź czołowa pomiędzy nasadą rogów lekko łukowata, po środku wklę- 

 sła, po brzegach wypukła. Okolica potylicowa od krawędzi czołowej zbiega 

 ku dołowi i przodowi, tworząc kąt z poziomem około 73", nadto kąt, jaki two- 

 rzą kości czołowe z potylicowemi, ostry. Linia półkolista górna dość wyraźna. 



Kłykcie (guzy) potylicowe (processus condyloideus) doskonale zachowane, 

 potężne, w kształcie 2 półstożków, wierzchołkami na zewnątrz zwróconych, dłu- 

 gie 70 mm, szerokie na 80 mm, przy samym otworze- potylicowym zbliżone 

 podstawami na 8 mm przy górnym brzegu na 50 mm. Wymiary otworu po- 

 tylicowego wynoszą: szerokość 45 mm, długość 50 mm. 



Kości nosowe z wyraźnym szwem po środku, nierówno na przednim końcu 

 powycinane, dość wypukłe. K.k. górne szczękowe, opatrzone niezbyt wydatnemi 

 guzami, od których rozchodzą się dwa grzebienie, mało wydatne, pod kątem 

 rozwartym. Kości międzyszczękowe, kk. podniebne, kk. lzowe\ i kk. jarzmowe, 



] ) Patr „O [głowach tura (Bos primigenius Bojanus) znalezionych w Królestwie Pol- 

 skiem'" p. A. Ślós orskiego. Warszawa, 1881. (Wiadomości archeologiczne, T, I). Oraz „Zwie- 

 rzęta zaginione," p. A. Ślós orskiego. „Pamiętnik Fizjograficzny" Tom II, 1882. 



