24 



DZIAŁ II. GEOLOGIA. 



Uprzejmości p. Jana Sztolcmana, dyrektora Muzeum hrabiego Ksawerego 

 Branickiego we „Fraskati" zawdzięczam możność zapoznania się bliżej z tym pię- 

 knym okazem nosorożca dyluwialnego i pomnożenia materyałów do paleontologii 

 zwierząt ssących krajowych ! ). 



Głowa nosorożca zaginionego, znaleziona w okolicach Białoccrkwi, posiada 

 kości kompletne, nieuszkodzone, wyraźnie porozdzielane, koloru szaro-żółtawego, 

 z licznemi resztkami gliny i piasku w różnych zagłębieniach pozostałymi. Zę- 

 bów w szczęce górnej po 5 z każdej strony, a zatem niema tylko dwu z każ- 

 dej strony, pierwszego, którego zwykle brak w czaszkach Rhinoceros tichorhinus, 

 i 3-go trzonowego. Zupełnie tylko brakuje szczęki dolnej czyli żuchwy, której 

 nawet śladu nie znaleziono obok głowy. Wnosząc ze stopnia starcia zębów, 

 z któryyh ostatnie, czyli siódme trzonowe zaledwo widoczne w szczęce (były 

 w fazie wyrzynania się), głowa ta należała do młodego jeszcze osobnika. 



W celu łatwiejszego przedstawienia sobie wymiarów i kształtów głowy 

 opisywanej, dodane są rysunki zgodne z naturą, robione z fotografii, około 1 / 5 

 wielkości naturalnej, w 3-ch położeniach wykonane, z wierzchu, od spodu 

 i z boku. 



Ogólny zarys głowy widziany z góry, da się porównać dj wydłużonego 

 sześciokąta nieforemnego; najkrótszy bok tego sześciokąta tworzy przedni ko- 

 niec kości 'nosowych i wynosi 90 mm; równoległy do niego bok, utworzony 

 przez krawędź ciemieniowo-potylicową, dłuższy od pierwszego, mierzony po 

 linii prostej ma 210 mm (mierzony zaś idąc za krzywizną posiada 230 mm). 

 Dwa boki utworzone przez kk. górnoszczękowe i policzkowe (jarzmowe), licząc 

 od końca kk. nosowych, aż do guza przedoczodołowego, — są długie na 350 mm] 

 dwa zaś boki, utworzone przez kk. skroniowe, jarzmowe, czołowe i ciemienio- 

 we, są najdłuższe i wynoszą 400 mm. Kości potylicowe boczne oddzielone od 

 kk. skroniowych wyraźnemi szwami. 



Kłykcie (guzy) potylicowe zaokrąglone, prawie półkuliste, długie na 90 mm, sze- 

 rokie 50 mm (całkowita szerokość ich 180mm), zbliżone u dołu otworu potylico- 

 wego na 20 mm, u góry zaś na 70 mm. Otwór potylicowy wysoki 70 mm, sze- 

 roki 50 mm. 



Przegroda nosowa całkowita kostna, bardzo potężna. Koniec przedni py- 

 ska, widziany z góry, tworzy linią łukowatą, o środkowej krzywiznie zwróco- 

 nej ku przodowi i kończy się tępemi wyrostkami bocznemi. Krawędź środko- 

 wa na górnej powierzchni kk. nosowych dość wyraźna. Kk. górnoszczękowe 

 wyraźnie oddzielone od podniebiennych i licowych (jarzmowych), przednia ich 

 część zrośnięta bez śladu z kk. międzyszczękowemi. Lemiesz wybornie zacho- 

 wany i wyraźnie rozgraniczony, jak również k. klinowa ze skrzydłami, kk. skro- 

 niowe. Kk. nosowe, czołowe, ciemieniowe i skroniowe, na górnej powierzchni 



') Patrz: „Kilka słów o nosorożcach Dyluwialnych. — Szczątki kopalne zwierząt", opi- 

 sał A. Slósarski. Pamiętnik Fizyograficzny, Tom IV za rok 1884. 



