156 



DZIAŁ m. BOTANTKA 1 ZOOLOGIA. 



opadają, podczas nocnego lotu na piasek pobrzeżny a w dzień rozłażą się szu- 

 kając odpowiedniego schronienia. 



Na murach starych i na płotach także przypadkiem między innemi owa- 

 dami, gnojówce można znajdować. Szukanie w samych kupkach gnoju zwie- 

 rzęcego daje zawsze wynik najlepszy. 



Jak powiedziałem powyżej żuki przebywają najchętniej w kupkach na 

 wpół wyschniętego gnoju; opuszczają zbyt wyschnięty, przemoknięty i zwietrza- 

 ły, ustępując miejsca innym, jak Histeridae (gniliki), Hipocoprus, Trychopterix 

 i t. d. Co dotyczę gatunków odchodów, przekładają zawsze nawóz tłusty ze 

 zdrowych dobrze odżywianych zwierząt; — przebywają też w gnoju zwierząt dzi- 

 kich po lasach różne gatunki żuków, których w odchodach zwierząt domowych 

 albo wcale nie można znaleźć albo też są daleko rzadsze niż w nawozie dzi- 

 czyzny. Przekładają nawóz krowi i owczy nad koński choćby najtłustszy; 

 w świńskim niechętnie przebywają, unikają wogóle nawozu ptasiego, a lęgną 

 się, w braku innego i w odchodach ludzkich. 



Przy wyliczaniu i opisie każdego gatunku poszczególe nie omieszkam 

 wymienić, w jakim tenże nawozie chętniej przebywa, o ile sam to zbadać zdo- 

 łałem. A teraz przechodzę do samego ugrupowania i szczegółowych opisów 

 i charakterystyki poszczególnych gatunków żuków. 



Podział i ugrupowanie zasadza się na kształcie tarczy głowy i budowie 

 szczęk, oprócz tego na urządzeniu nÓ£, a mianowicie zaś podymu czyli łapki 

 (stopki), oraz ogólnych kształtach pokryw skrzydłowych i odwłoka. 



Podział i ugrupowanie żuków czyli gnojowców. Do gnojowców zaliczamy 



następujące grupy (podrodziny). 



s> as 



a a 



-u 



-O d 



>> 



N -~ 



o S 



N 



Tu <0 

 O. 



I. Copridae. Tarcza głowy silnie rozwinięta, 

 poza oczy i szczęki silnie wystająca. Ciało krót- 

 kie spłaszczone. 



II. Aphodidae. Tarcza głowy znacznie mniej- 

 sza, ciało wydłużone, wypukłe. 



III. Hylosoridae. Szczęki silnie rozwinięte, wydatne, nie pokryte tarczą 



głowy. 



IV. Trogidae. Szczęki mocne, mało poza tarczą głowy wystające, ciało 

 mocno chropowate. 



V. Geotrupinae. Szczęki wydatne, nieraz bardzo duże, ciało z wierzchu 

 zaokrąglone, czasem prawie półkuliste. 



W ugrupowaniu i podziale oraz nazwach będę się trzymał świeżo przyję- 

 tego systemu, niepomijając przytem synonimów, które w najnowszych katalo- 

 gach są zamieszczone. 



