ŻUKI CZYLI GNOJÓWCE KRAJOWE. 



159 



tów i barwy niezmiernie jednolity (conform). Czasem u świeżych okazów na 

 pokrywach są dwie białe plamy, które po zabiciu owada zaraz giną. Wielkość: 

 owada też nie przedstawia wielkich różnic. Długość zwykle wynosi od 10 do 

 12 milimetrów. Posiadam okazy z pod Sebastopola i z Algieru, które niczem 

 od siebie się nie różnią. 



Owad ten zamieszkuje większą część Europy, w południowej jest pospolit- 

 szym, równie jak w Afryce północnej. Nigdzie nie występuje gromadnie, cho- 

 ciaż na południu dość jest pospolitym. U nas w kraju znajduje się rzadko na 

 południu gub. lubelskiej, w Gralicyi dość jest powszechny. 



W guberni podolskiej i wołyńskiej daleko jest liczniejszy niż u nas, koło 

 Warszawy wiele go niema. 



Gymnopleurus Illiger — Pigularz Waga. Rożki z 9-ciu członków złożone. 

 Ostatni członek głaszczków szczękowych prawie wrzecionowaty, tak długi jak 

 dwa poprzedzające razem wzięte. Pierwszy członek głaszczków wargowych 

 bardzo duży, ostatni bardzo mały i krótki. 



Tarcza głowy zaokrąglona, trzy razy wcięta: raz pośrodku i dwa razy 

 po bokach. Brzeg jej otacza całkowicie oczy tak, że większa ich powierzchnia 

 widoczną jest od spodu głowy. Przedkarcze szersze niż pokrywy skrzydłowe, 

 wypukłe, nieco z wierzchu spłaszczone. Tarczki międzypokrywowej (scutellum) 

 nie widać. 



Pokryty poza plecami na skraju głęboko wycięte tak, że część łopatki 

 jest widoczną. Piszczele przednich nóg opatrzone trzema zębatemi ostremi wy- 

 rostkami, a przytem całe na brzegu, a właściwie na krawędzi mają drobne ziarn- 

 kowate ząbkowanie. 



Dwie następne pary nóg mają na piszczelach mniejsze wyrostki i tylko 

 dwa na każdym. Krawędzie piszczeli są pokryte kolczastemi równo rozstawio- 

 nemi włoskami. Wszystkie piszczele ku końcowi zakrzywione, posiadają przy- 

 tem u zakończenia od wewnątrz gruby wydatny i ostry kolec. 



Wszystkie gatunki żyją w każdym gnoju. Ulepiają sobie z niego kulki 

 wielkości bobu i następnie składają w nie jaja. Jeżeli giunt nie jest odpowie- 

 dni, to przetaczają pomienione kulki w miejsce właściwsze, gdzie się razem z nie- 

 mi głęboko w ziemię zagrzebują. Każda para obrabia dla siebie kulkę, chociaż 

 żyją gromadnie. Skoro przylecą do kupki gnoju w krótkim czasie rozgrzebu- 

 ją ją na znacznej powierzchni i gdy taką kupkę poruszymy podrywają się nad- 

 zwyczaj szybko i odlatują. Pomimo ciężkiego chodu lot ich jest nadzwyczaj 

 szybki, do którego są skłonne szczególniej podczas dnia pogodnego. 



Widzieć można pary pigularzy przetaczające kulkę ulepioną z gnoju na 

 przestrzeni kilku a nawet kilkunastu sążni, co sam uważnie obserwowałem. 

 Przeważna ilość gatunków żyje w krajach południowych mianowicie w Azyi 

 i w Afryce; z tych niektóre jak: G. fulgidus bardzo świetny żyje w Abissynii 

 u nas są tylko dwa gatunki, które się trzymają dobrej gleby. Koło Warsza- 

 wy niema ich wcale. Ukazują się dopiero w gub. radomskiej, a częściej 

 w pow. hrubieszowskim. Na południu Rossyi są bardzo pospolitemi owadami. 



