160 DZIAŁ III. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



Gymnopleurus Mopsus (Pallas) synonim: pillularius (Mulsant). Wielkość 

 bardzo różna. — Długość: od 16 do 28 mm. Pod względem ukształtowania ga- 

 tunek nieodmiennie jednakowy. Czarny matowy, delikatnie ziarnisto kropkowa- 

 ny, szczególniej samice są silniej chropowate od samców. Pokrywy skrzydłowe 

 na całej długości naznaczone 6 -ma nikłemi prążkami w równych odstępach, któ- 

 re to prążki często giną, natomiast ukazują się tu i owdzie poprzeczne fałdki. 

 Trzy zęby na zewnętrznym brzegu przednich piszczeli są duże i niezbyt ostro 

 zakończone. Na głowie ma dwie łukowato wystające kończaste prążki z kanta- 

 mi wygładzonemi. Prążki te poczynają się od bocznych wcięć tarczy głowy 

 i zbiegają się nawiasowato przy brzegu przedkarcza, ale nie schodzą się ostro 

 tylko w tern miejscu są zatarte. 



Pojedyncze wyskoki tarczy głowy zaokrąglone. Ukazuje się z pełną wios- 

 ną a w połowie lata ginie, w jesieni niema go wcale. Lubi odkryte, na dzia- 

 łanie słońca wystawione pagórki, cienistych miejsc unika, chociaż w nocy fruwa. 

 Wszędzie gdzie się ukazuje jest jednokształtny (conform) tak, że okazy al- 

 gierskie niczem się nie różnią od podolskich lub naszych. Gdziekol wiekbądź 

 go znajdowałem, zawsze natrafiałem go w wielkich ilościach. 



Gymnopleurus cantharu;, Erichson. — Do poprzedniego bardzo podobny, różni 

 się od niego tern, że jest zazwyczaj mniejszy. Przytem jest tak jak tamten 

 zupełnie czarny ala matowy jakby suknem pokryty, mniej silnie ma oznaczone 

 prążki. Jednakże główną charakterystyką są duże zęby piszczeli Mianowicie: 

 trzy pierwsze są silnie ostro zakończone, gdy u poprzedniego są tępsze; oprócz 

 tego wszystkie krawędzie i wyskoki tarczy głowy są silnie śpiczaste. 



W naszych stronach jest daleko rzadszy niż mopsus. 



Nowicki notuje go jako owai pospolity we wschodniej Galicyi, sam 

 go w tej okolicy nie znajdowałem, jak również w guberni podolskiej nigdzie go 

 nie spotkałem. 



Kilka okazów, które mam, dostałem od ś. p. Baumgartena. 



Przebywa w każdym nawozie chociaż przekłada owczy i kozi. 



Copris (Geoffroy). — Kroiuieńozak (Nowicki). — Księżycoróg (Waga). Liczne 

 jego gatunki żyją na lądzie starym, największym z nich jest Catarsus chinensis, 

 owad z południowych Chin i z Indochin. Nie wchodząc wszakże w opis ro- 

 dzajów podzwrotnikowych przejdźmy do charakterystyki naszego księżycoroga. 



Rożki z dziewięciu członków złożone. Głaszczki szczękowe dość długie, nit 

 ko wate, z ostatnim członkiem wrzecionowatym tak długim, jak dwa poprzednie ra- 

 zem wzięte. Głaszczki warg z trzech członków złożone. Pierwszy ich członek dość 

 duży, drugi daleko od niego krótszy, trzeci bardzo krótki. Podbródek opa- 

 trzony zigiętym brzegiem. Dwa języki dodatkowe silnie wystające pokryte gę- 

 stemi rudeuii włosami. Tarcza głowy płaska, kształtu półkola, z szerokim silnie 

 poza oczy i narzędzia gębowe wystającym brzegiem. Krawędź tarczy z przodu 

 pośrodku silnie i głęboko wcięta. Sama głowa u samców długim śpiczastym 

 rogiem uzbrojona. Róg u samic zazwyczaj krótszy, jakby obłamany z głębo- 

 kiem wcięciem na końcu. Przedkarcze u obu płci różni się bardzo, gdy u sam- 



