166 



DZIAŁ III. BOTANIKA I ZOOLOGTA. 



wtedy, gdy owad jest w spokoju. Oprócz tego u samców zaraz za rogiem na 

 przedkarczu widocznem jest silne wgłębienie, które przystaje do rogu głowy, 

 gdy owad ją w górę wzniesie. Przedkarcze poza wgłębieniem ma wypukły 

 garb. Samice nie posiadają w przedkarczu wgłębienia, ale za to garb wyższy 

 opatrzony dwoma kłykciami, które u wielkich okazów są bardzo wyraźne. Róż- 

 nice przeto między samcem i samicą w ukształtowaniu głowy i przedkarcza są 

 bardzo wydatne. Barwa owadu prawie zawsze jednakowa. U świeżo wylę- 

 gniętych okazów przedkarcze jest czarne z przebłyskiem słabym bronzowym, 

 u starszych hebanowo czarne matowe, również spód ciała i nogi są zawsze czar- 

 ne. Pokrywy skrzydłowe barwy żółto ochro wej, czasem w szarawy naciek wpa- 

 dające, tu i owdzie większą lub mniejszą ilością nieregularnie ułożonych i nie- 

 foremnych centek upstrzone. Tak przedkarcze, jako też pokrywy łuskowatemi 

 ziarnkami opatrzone, przytem ostatnie przez całą swą długość 7 prążkami opa- 

 trzone, których odstępy są trochę wypukłe. Młode osobniki mają pokrywy tro- 

 chę ciemniejszej barwy, starsze są jaśniejsze. Rozprzestrzenienie tego owadu 

 jest bardzo wielkie; znajduje się w całej Europie, na pobrzeżu północnem Afry- 

 ki, oraz w Ązyi środkowej. Wszędzie oddzielne okazy są bardzo do siebie 

 pod każdym względem zbliżone. U nas jest pospolity, choć nie liczny. Pod 

 Warszawą wszędzie go możaa znaleźć, równie jest zwykłym jak na całej prze- 

 strzeni kraju. Mam w zbiorze dość okazów koło Warszawy zebranych. Dwa 

 z Arco w Tyrolu, a jednego z kraju usuryjskiego. 



Ont. vacca Lin Er. Figura M 10. 



Długość owadu od 75 do 11 mm. 



Samce duże tego gatunku są czasem na pozór do samców poprzedniego 

 O. austriacus bardzo podobne. Kształt rogu i przedkarcza prawie ten sam. 

 Samice daleko bardziej między sobą się różnią, gdyż druga krawędź wystająca 

 głowy, jest silniej rozwinięta i na bokach ma dwa wydatne rożki. Tarcza gło 

 wy u obu płci i szczególniej u samic silniej zaokrąglona, w środku wcięta z wy- 

 winiętym brzegiem. Owad ten nigdy nie przedstawia jednakowych form. Po- 

 jedyncze okazy różnią się od siebie, tak barwą, jako też przedkarczem, które jest 

 albo bardzo chropowate, albo też u niektórych samic prawie gładkie. Samce 

 mają zawsze przedkarcza silniej chropowate niż samice. Wielkie osobniki mają 

 cechy wybitniejsze niżeli mniejsze, a to się daje spostrzegać u samic, które, 

 gdy są duże, posiadają na przodzie przedkarcza poza głową garbik z dwoma 

 wyrostkami, małe samice wyrostków i garbu nie mają. 



Ubarwienie przywiązane jest do miejscowej odmiany. 



Nasze okazy krajowe, zazwyczaj mają przedkarcze z połyskiem metalicz- 

 nym, o jasno zielonym odcieniu. Spód ciała zielono oliwkowy, a pokrywy 

 skrzydłowe jasno żółte z zielonemi nieforemnemi tu i owdzie rozrzuconemi 

 plamkami. Rzadziej zdarzają się odmiany z przedkarczem ciemno-bronzowego 

 koloru. 



Taką odmianę posiadam w zbiorze. Mam też jeden okaz z południowej 

 Pranoyi z Hyćrcs z przedkarczem barwy czerwonawo-miedziancj. U nas znaj- 



