ŻUKI CZYM GNOJÓWCE KRAJOWE. 



215 



natna, u młodych okazów jaśniejsza. Głowa, oraz same wyrostki na przed kar- 

 czu prawie czarne. Nogi cokolwiek od reszty ciała jaśniejsze czerwono-rdzawe. 

 Żyje i mnoży sic w gnoju. 



U nas należy do nadzwyczajnych rzadkości; sam go nigdy w kraju nie 

 znajdowałem. Ś. p. Baumgarten znalazł w roku 1884 samca w okolicach Lubli- 

 na. Raz jeden znalazłem samicę na Szląsku Górnym pruskim, we wsi Zło- 

 tniki koło Opola. 



Antoni Waga opowiadał mi o dwu okazach, które znalazł przód wielu la- 

 ty na Saskiej Kępie pod Warszawą. 



W południowych guberniach Cesarstwa owad ten zdarza się liczniej, jeden 

 z okazów koło Kijowa, przez prof. Jelskiego znaleziony, mieści się w zbiorze po 

 J. Wańkowiczu pozostałym. 



Wogóle opisany owad częstszym jest na południu Europy, jak również 

 i drugi gatunek: 



Bolboceras gallicum, który się różni barwą, gdyż jest cały czarny, oraz 

 ma dłuższy we środku zgrubiały róg, ale że ten owad należy w}'łącznie do fau- 

 ny Europy południowej, więc cech jego szczegółowo nie opisuję, odsyłając 

 czytelnika do dzieła Jacquelin Duvala (Coleopteres d' Europę). 



Odonteus. Klug. 



Jedyny europejski i krajowy gatunek Odonteus mobilicornis (Fabr.), vel 

 armiger (Scopoli). Fig. 66 (a) samiec i Fig. 66 (b) samica. Długość 9 do 10 mm. 



Do poprzedniego podobny, różni się wszakże głównie tern, że oczy oto- 

 czone są całkowicie szerokiemi wyskokami tarczy głowy. Przytem szczęki ma 

 mniej wydatne, pokryte cokolwiek wystającem, prawie trójkątnem wydłużeniem 

 tarczy i tylko ich brzegi z poza niej są widoczne. Cała tarcza głowy ostrym 

 kanciastym brzegiem otoczona. Sama głowa chropowata skutkiem silnych 

 nakłuć. Samce posiadają długi cienki róg pośrodku głowy umieszczony. 



Gdy owad jest w spokoju, róg ten dochodzi do połowy długości przedkar- 

 cza, skoro owad chodzi, wtedy róg porusza się równocześnie, ale tylko w kie- 

 runku prostym od tyłu ku przodowi. Ruchów oscylacyjnych nie może wyko- 

 nywać, gdyż nasada rogu tylko z przodu i z tyłu jest miękka i ścięgnowata. 



Samce oprócz rogu na głowie mają siln}' garb na przedkarczu, naznaczony 

 mocno wydatną brózdą, która przez całą długość garbu ma równie silne natęże- 

 nie, nadto bliżej boków przedkarcza umieszczone są dwa wyższe od garbu, ha- 

 kowate płaskie, ku tyłowi zakrzy wionę rogi. 



Samice nie posiadają żadnych rogów ani garbu, tylko na głowie dwa 

 ziarnko wate wyrostki, a na przedkarczu silniej ponakłuwauem, niż u samców, 

 w miejsce silnego garbu słabą stępioną krawędź. 



Rozłożenie pasemek na pokrywach skrzydłowych bardzo regularne, pasem- 

 ka są prawie równej szerokości. Pierwsze pasemko dochodzi tylko do spodu 

 tarczki, dwa drugie otaczają ją. Prążki rozdzielające od siebie pasemka są głę- 

 bokie, silnemi, rówuemi karbikowaniami wszerz poznaczone. Tylko dziesiąta 



