218 



DZIAŁ III. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



zakończony, boki tego zakończenia schodzą ku wyskokom tarczy ponad oczami 

 pod kątem ostrym. Poża kantami w zagłębieniach mieszczą się wydatne, owalne 

 oczy, zewsząd tarczą głowy silnie otoczone. Głowa u nasady bardzo zwężona^ 

 jakby na bardzo krótkiej szyi osadzona, jest niewielka w porównaniu do reszty 

 ciała. 



Przedkarcze krótkie szerokie, ostrym i wązkim, bardzo gładkim rąbkiem 

 z przodu i z tyłu opatrzone, z boków z wązkim, płasko wyciętym brzegiem. 



U samców na przedkarczu umieszczone sa trzy rogi, z tych dwa dłuższe, 

 kanciaste, spiczaste, po bokach spłaszczone, z kantami ku górze zwróconemi, 

 oraz zagięciem końców w tym samym kierunku (t. j. ku górze) osadzone, bli- 

 żej boków przedkarcza, trzeci zaś w środku, krótszy, ostro stożkowaty jeszcze 

 więcej ku górze sterczący. 



U niektórych samców rogi te wynoszą połowę długości ciała (M. varietas 

 typhoeoides). Pokrywy skrzydłowe dość wypukłe, z bokami prawie równoległe- 

 mi, ku tyłowi dobrze zaokrąglone, opatrzone są (każda) czternastoma pasemka- 

 mi, porozgraniczanemi wyraź nemi wciętemi prążkami, z których dwa pierwsze 

 dochodzą tylko do spodu szerokiej dużej prawie trójkątnej tarczki (scutellum), 

 następnych 7 dochodzi do nasady przedkarcza, a reszta bocznych, coraz słabiej 

 oznaczonych w pewnym odstępie od podstawy przedkarcza gubi się zupełnie. 



Piszczele u przedniej pary nóg siedmiu płaskiemi, zębatemi wyrostkami 

 z zewnątrz opatrzone. Łapki dość cienkie i długie. Pierwszy ich członek 

 u nasady równy piątemu końcowemu, trzy średnie rnaiej więcej między sobą 

 równe, wszystkie zaś członki zwolna coraz cieńsze ku końcowi. 



Spód ciała oraz wszystkie wystające miejsca obok stawów i krawędzi nóg 

 porośnięte czarnemi długiemi włosami, gęściej lub rzadziej rozstawionemi. 



Barwa ciała nieodmiennie atramentowo czarna, tak u młodych, jako też 

 i u starszych osobników. Całe ciało owada połyskujące, z czasem skutkiem 

 ocierania się o okruchy ziemi, w której ryje głębokie przewody, staje się zupeł- 

 nie matowym. 



Samice od samców różnią się brakiem rogów na prz ad karczu, które kształ- 

 tem swym zbliża śię do podrodzaju Geotrupes i jest dłuższe niż u samców. 

 Przebywa głównie w okolicach górskich lesistych lub na podgórzach, równin 

 i łąk unika. 



Wnosić należy, że się u nas znajduje w większej części kraju. Prof. No- 

 wicki notuje go jako owada znachodzącego się w okolicach gór Świętokrzyz- 

 kich i w lasach Niepołomickich. Inni autorowie, jak Seidlitz i Erichson, po- 

 dają jego rozprzestrzenienie od północnego wybrzeża Afryki aż do Szwecyi 

 i Finlandyi. Edmund Reitter w katalogu swoim notuje go jako owada, pocho- 

 dzącego z Besk ; du morawskiego. Wiem sam dobrze, że owad ten znajduje się 

 na górnym Szląsku pruskim w lasach Świętochłowickich i na górze Św. Anny 

 koło Strzelców, widziałem bowiem w zbiorach gabinetu zool. we Wrocławiu 

 liczne okazy z pomienionych okolic, oraz z pod Zabrza i Kędzierzyna (Kosel). 



