— 43 — 



evenwel geen verband houdt met den verbouw van leguminosen, 

 heeft Caron verdere proeven in deze richting ingesteld en het eerst 

 gewezen op de beteekenis van de braak, om met hare hulp de hoe- 

 veelheid stikstof in den boden te vermeerderen. Hierdoor kwam 

 het stikstof vraagstuk in een geheel ander licht. 



Pfeiffer heeft nu getracht vast te stellen of het inderdaad moge- 

 lijk is de goedkoope manier, om door zorgvuldig kweeken van de 

 betreffende bodemorganismen groote hoeveelheden stikstof te winnen, 

 in toepassing te brengen. Ook is het mogelijk, dat de aan de stikstofver- 

 zamelende bodemorganismen toegeschreven uitkomsten, afgezien van 

 de knolletjes bacteriën, zeer waarschijnlijk voor eene ten deele of 

 totaal andere verklaring vatbaar zijn. Naar aanleiding zijner onder- 

 zoekingen trekt Pfeiffer de volgende conclusies: 1. Er zijn bodem- 

 organismen, die zonder symbiotisch samenleven met de leguminosen, 

 ongebonden stikstof vermogen vast te leggen. Over de oeconoraische 

 beteekenis van het gedrag dezer nieuwe soort s'ikstof verzamelende 

 bacteriën, is nog niets met zekerheid bekend. Alle naar 't heet 

 hiermede verkregen uitkomsten laten zich ook anders verklaren. 

 2. Het stikstof kapitaal in den bodem is eene langzaam vloeiende 

 bron, welke onder gunstige omstandigheden eerst na lange jaren 

 hare uitputting nadert. Op een stikstofrijken bodem kan daarom 

 een dalen der oogsten, ook zonder stikstofbemesting van jaar tot 

 jaar in nauwelijks merkbare sprongen plaatshebben. Alleen lang- 

 durige proeven kunnen ons in dat opzicht vaste regelen ver- 

 schaffen. 3. Een krachtig open maken van den grond, zal eene 

 verhoogde bacteriën werking en een vermeerderden omzet van het 

 stikstofkapitaal veroorzaken, en kan dientengevolge hoogere op- 

 brengsten teweegbrengen. 4. De bij de braak op de volgens 3 aange- 

 geven wijzen gewonnen hoeveelheden oplosbare stikstofverbindingen, 

 gaan voor het grootste deel op den onbebouwden grond met het zak- 

 water verloren. 5. De verbouw van leguminosen is, met het oog 

 op de voedsel-uitbuiting, stellig te verkiezen boven de braak. Zeer 

 waarschijnlijk wordt de oogstuitkomst van een braakjaar, door de 

 volgende oogstcijfers van lang voortgezette proeven niet gedekt. 

 6. Het kapitaal, in de minerale stoffen van den bodem vastgelegd, 

 wordt bij onvoldoende vegetatie van het gebraakto land, ondanks 

 eene sterkere verweering, onvolkomen produktief gemaakt; aange- 

 zien de invloed der plantenwortels zich daarbij niet ten volle kan 

 doen gelden, zoodat van dit gezichtspunt de braak niet als roof bouw 



