- 291 - 



De atmospheer bestaat voor 7/10 uit vrije stikstof. 



Indien wij deze zee van stikstof konden aftappen en 

 benutten, zouden wij de geheele aarde vruchtbaar kunnen 

 maken en houden, maar tot nog toe is dit voor ons 

 van geen nut geweest, omdat ons de middelen ontbraken» 

 om die stikstof vast te leggen en in den bodem te brengen 



De eenvoud van het systeem heeft ons steeds overbluft. 



Wij onttrekken de stikstof zooveel vlugger aan den 

 bodem, dan wij die er weer aan kunnen toevoegen» 

 dat sommige personen een „stikstomood" hebben voorspeld 

 op e*en niet ver verwijderd tijdstip, en een griezelige be- 

 schrijving gegeven hebben van de verschrikkingen, die 

 ons bezoeken zullen, wanneer de bodem zoo arm geworden 

 zal zijn, dat onze oogsten van graan, tarwe en rijst niet 

 in de behoefte der naties kan voorzien. 



Hoewel dit gezichtspunt natuurlijk ten deele denkbeeldig 

 en de nabijheid van het gevaar overdreven is, blijft het 

 feit bestaan, dat overal op de wereld (dus ook op Java) 

 geheele streken aan te wijzen zijn, in vroegere tijden vrucht- 

 baar en heden ten dage onproductief, omdat de stikstof- 

 voorraad in den bodem uitgeput is. 



Maar nu heeft de n?ensch een kiem dienstbaar gemaakt, 

 zoo nietig, dat zij onzichtbaar is voor het bloote oog, die 

 echter het vermogen bezit, uit den onuitputtelijken voor- 

 raad, stikstof af te zonderen, die hij noodig heeft, en 

 haar voor hem in den bodem te brengen. 



Van af Plinius tijd hebben landbouwers opgemerkt, dat 

 na een beplanting met erwten, lucerne of eenige andere 

 leguminose een grootere oogst van tarwe verkregen wordt, 

 en op deze manier is de oude beproefde methode van 

 wisselbouw ontstaan. 



Maar de reden waarom sommige gewassen den grond 

 verrijken, terwijl andere hem uitputten, bleef een geheim, 

 totdat een onderzoekend duitscher, eenige jaren geleden 

 ontdekte, dat erwten, boonen en dergelijke vlinderbloemige 

 gewassen, hun behoefte aan stikstof niet aan de nitraten 



