377 



muni versantur. Is quoque optima quaeque ex illis sibi sumat oportet, eaque 

 vitae generi, quod elegerit, convenientissima ; quamquam eorum facile acces- 

 serim sententiae, qui statuunt, qui hoc solum studeat, ei non esse ad animum 

 bonis artibus imbuendum erudiendumque ullam litterarum antiquarum partem 

 prorsus necessariam, nedum ei, qui ad artem quampiam quaestuosam exer- 

 cendam vel ad opificium aliquod factitandum praeparari se cupiat. 



Nam si quaeritur de rebus modo ipsis, quae litteris antiquis continentur, 

 hae quidein duobus modis percipi cognoscique possunt, aut ex archetypis 

 aut ex interpretatione. 



Qui linguas veteres studio patrocinioque amplexi sunt et qui contra 

 rerum ipsarum, quae litteris continentur, et earum imprimis, quae ad vitae 

 usum referuntur, scientiae exstiterunt propugnatores, inter se diu disceptarunt, 

 num esset aliquid, necne esset, quod inter conversa et archetypa magnopere 

 differret. Ad quod simpliciter, ut aut ajas aut neges, non possis respondere. 

 Nam si in iis, quae translata sunt, nihil aliud requiras, nisi res ipsas perse, 

 et earum magis, ut ita dicam, genera et notiones quam formas et quasi 

 facies, fatear me sic sentire, veterum illorum scripta quaelibet posse in Hil- 

 guam quamvis, modo non incultam, transferri. Quamquam enim saepenumero 

 usu venit, ut una lingua careat vocabulo, quod habeat altera, ut quum est ver- 

 bum aliquod Latinum, cui Suecanum respondeat nullum etvicissim retrorsum, 

 et unius alicujus linguae vocabulum non plane idem valeat atque in altera con- 

 similis notionis verbum, ita ut subtilius disputans audeas contendere, voca- 

 bula ejusdem significationis, ut perhibentur, linguarum diversarum non plane 

 idem significare, sed potius habenda esse in synonymis linguae cujusdam uni- 

 versae, quam fingas ex cunctis constare Unguis — sed tamen haec tanta 

 interpretandi difiicultas ac prope impedimentum quodam modo superari potest; 

 nam rerum si non facies et quasi vultus, tamen vis ipsa i. e. notiones gene- 

 rales qua vis fere lingua exculta reddi exprimique possunt, et si quando acci- 

 dent, ut lingua ejus, qui interpretabitur, proprio vocabulo aliquo, quod 

 opus sit, careat, is tamen archetypo illo, tamquam termino technico, quern 

 vocant, retinendo rem facile expediet. 



Contra ea, si quis in rebus cognoscendis cupiat versari ita, ut non 

 solum res quasque generatim comprehendat ac percipiat, sed etiam, quicquid 

 in illis proprium et singulare est, animadvertat et apprehendat, quo utroque 

 servato cernat Romanorum gentis populique morem insitum, sensus, studia, 

 quae sunt omnia litteris illis linguaque ipsa vere ac proprie expressa, turn vero 

 archetypo opus est; quandoquidem orationis antiquae onmisque veterum 

 humanitatis species et quasi color interpretando transferri non potest. 



