380 



nus sive defensionis sive excusationis adhibere, ut asseverent, si careant schola 

 egressi earum scientia rerum, quae ad usum vitae agendique prudentiam 

 pertineant, hoc damnum compensari mentis ilia celeritate, ilia cogitandi exer- 

 citatione atque adsuetudine, ilia sentiendi judicandique quasi maturitate , quae 

 discendis linguis antiquis comparetur. At frustra talia perhibentur. Est enim 

 ad intelligendum difficile, qui fieri possit ut, quibus in rebus mens versetur 

 sine studio et delectatione, sine attentione animi, sine intelligentia, ex iisdem 

 rebus praeclarus aliquis laboris capiatur fructus, qui ita demum percipitur, 

 si propria naturae bona doctrina fovet et in id potissimum ingenia, quo ten- 

 dunt, adjuvantur*) Neque vero litteris Latinis solis potest acies ingenii acui: 

 acuitur quolibet non illiberalis doctrinae genere, ita ut quis iisdem studiis et 

 mentis exercitationem et reruin scientiam adipiscatur, id quod in omni in- 

 stitutione, quantum judico, summum ac praestantissimum est. 



Sed numero eorum, qui ad illarum litterarum studia incumbent, paul- 

 lulum imminuto, horum decus ac momentum non minuetur. Nec elevabitur 

 eo, quod quidam opinionis errore capti dictitant, superiorum industria 

 philologorum iis, qui nunc sint, propemodum jam praereptam esse potestatem 

 aliquid navandi. Hoc enim isti sibi persuaserunt, in litteris illis doctissimo 

 cuique nihil fere esse relictum, in quo elaboret ac proficiat: illarum studiosis 

 omnem discendi quasi campum jam esse pervestigatum et unum docendi opus 

 restare. Sed cuicumque res ipsa notior est, quam non recte judicent isti, 

 non ignorat. Nam pernotum est, artis vere criticae, quae dicitur, non ad- 

 modum alte repetenda esse primordia, et exinde quamquam et in hac arte 

 et in exploratione omni pervestigationeque litterarum linguaeque Romanorum 

 multa praeclare effecta sint, tamen ita pro fectum esse , ut in magno illo opere 

 universo, quod instituerunt philologi, omnia fere inchoata, prope ad perfec- 

 tionem adducta multa, nihil fere absolutum consummatumque reperias; id 

 quod separatim in singulis fere philologiae partibus cernere licet. 



In scriptis veterum interpretandis — ut ordiamur ab eo, quod anti- 

 quae omnis humanitatis studia et initium habent et finem — magna jam diu 

 cernitur industria et incrementum. In qua parte philologiae quum antea 

 docti homines operam navassent strenue illi quidem semper, sed liberius 

 interdum et quodam modo separatim ab iis, qui in aliis partibus versarentur, 

 et magna saepenumero cum temeritate multa ac varia ausi essent, deinde 

 insignem adhibere diligentiam ac cautionem et ceterorum studiose, criti- 

 corum imprimis, prudentiam doctrinamque sibi adjungere coeperunt. Idque 

 non minime curarunt, ut in sententiis veterum explicandis textu, qui dicitur, 



*) Conf. Quinct. Inst. Orat. % 8. 



