— 43 — 



de door insecten aangevreten stammen treden de omstan- 

 digheden op, die tot de langzame verandering van kam- 

 ferolie in kamfer aanleiding geven. 



Merkwaardig is in dit verband een aanhaling die Martius 

 (l.c.) ontleende aan Wilhelm ten Rhijne (anno 1739), 

 vselke ik hier woordelijk laat volgen: 



„Man berichtete falschlich (ich selbst erkannte es erst 

 duren eigene Erfahrung): die Bewohner untersuchten die 

 camphertragenden Baume zu einer bestimmten Jahreszeit, 

 ob sie zwischen den inneren Rinde und dem Holz derselben 

 ein Gerausch vernehmen; horten sie dieses so machten 

 sie Einschnitte in die Rinde und das Gummi (== Kamferolie) 

 fliesse von freien Stücken aus: Meine Er- 

 fahrung hinsichtlich des sumatranischen Camphers besteht 

 in Folgendem: Die Insulaner schneiden an einem schon 

 ziemlich alten Baum ein Stück Rinde aus, riechen daran 

 und klopfen an den Stamm, und so erkennen sie aus dem 

 Ton, der Farbe und dem Geruch ob er voll Campher sei 

 oder nicht; " 



Dat aan al die kenmerken, het luisteren naar een geruisch 

 inbegrepen, een kamferhoudende boom herkend zou kunnen 

 worden door een fijn opmerker, is verklaarbaar. Wanneer 

 een keverlarve binnen in een stam bezig is te knagen en 

 men legt het oor aan de schors, toevallig op een plaats 

 dicht daarbij gelegen, zoo zal men het voorzeker kunnen 

 hooren; dat men een met groote gangen doormijnde boom 

 door kloppen van gave bootnen kan herkennen is bekend 

 genoeg; de kamfer heeft een andere geur als de kamfer- 

 olie en is dus ook zóó te herkennen, en, dat ook de kleur 

 van het hout in een aangevreten boom anders kan zijn, 

 bleek mij uit de onderzochte stukken, waar de lichte kleur 

 van het hout in den omtrek der gangen of spleten plaats 

 gemaakt had voor een donkerder bruin, omdat daar de 

 wanden der houtvezels met kamferolie doortrokken waren, 

 iets wat in een gaven boom niet voorkomt. 



Ten slotte moet nog het vijfde stuk hout besproken 



