— 53 — 



„toepassing rentabel is. Dit is gebleken niet altijd het 

 „geval te zijn en het is zeer begrijpelijk, dat de Javaan 

 „deze mest, waar het mogelijk is, liever voor zijne droge 

 „gewassen, bijv. tabak gebruikt en de padi van de na- 

 werking laat proflteeren. Op vele plaatsen wordt de 

 „mest niet eens verzameld, zoodat het daar meer zorge- 

 loosheid van den inlander is, dat hij deze niet voor de 

 „rijst gebruikt dan berekening of het gevolg van bemes- 

 „tingsproeven. Wat men bij de waarde van de dierlijke 

 „mest voor de natte rijst niet uit het oog mag verliezen 

 „is ten eerste het feit, dat door de natte bewerking en 

 „het voortdurend onder water staan van het veld de ont- 

 binding van de mest in den grond niet steeds in de goede 

 „richting zal verloopen, waartoe ook de hooge temperatuur 

 „zal bijdragen, ten tweede bevat de op Java verzamelde 

 „mest door de inrichting der stallen en de wij te van 

 „verzamelen minder urinedeelen dan de in Europa ver- 

 zamelde, terwijl juist de urine de waarde der mest in 

 „sterke mate verhoogt, en ten derde is de voeding van 

 „het vee niet sterk en daardoor de mest ook minder goed." 



De slotsom van mijn betoog is ongeveer deze, dat de 

 stalmest zooals deze op Java verzameld wordt in den regel 

 van mindere qualiteit is dan de in Europa gebruikte en, 

 dat deze mest voor bemesting van polowidjo meer waarde 

 heeft dan voor rijstbemesting. Dat zij voor de natte rijst 

 bepaald schadelijk zou kunnen zijn meen ik met het bo- 

 venstaande niet te hebben gezegd, al is de mogelijkheid 

 daarvan in bepaalde gevallen niet buitengesloten. Indien 

 „de ontbinding van de mest niet in de goede richting 

 verloopt" dan zal het resultaat ervan minder gunstig 

 zijn, maar behoeft deze nog geen schadelijke gevolgen te 

 hebben. 



De uitkomsten van de proefneming van den Heer van 

 der Stok zijn dunkt mij eene bevestiging van hetgeen 

 ik in het bovenstaande heb verondersteld. Wel heeft de 

 stalmest de opbrengst aan padi doen toenemen, maar de 



