— 144 — 



bruikte, veranderen op zich zelf noch in zoet, noch in zout 

 water van volume. In verband met de zooeven bespro- 

 ken vlokkenvorming onder den invloed van het zoute wa- 

 ter, is het dus duidelijk, dat het volume van het fijne 

 zand in het zoute water grooter moet zijn dan in zoet. 



Bij gewone gronden behoeft dit echter niet het geval 

 te zijn. Zooeven zeiden wij reeds, dat in den grond zich 

 kolloidale bestanddeelen bevinden en dat deze zich zoowel 

 in zoet als in zout water uitzetten tengevolge van vloei- 

 stofopname. Wanneer wij nu eenvoudig aannemen, dat deze 

 stoffen uit de zoutoplossing minder vloeistof opnemen dan uit 

 gewoon water en dientengevolge minder uitzetten, dan wordt 

 de geheele zaak ons direkt duidelijk. Een indirekt bewijs 

 hiervoor is nog gelegen in het feit, dat volgens proeven van 

 Reijnders minder zout water wordt vastgehouden dan zoet. 



Door de geringere uitzetting der bodemkolloiden wordt 

 dus het volume der gevormde vlokken geringer dan zij 

 zouden zijn, wanneer zij in zoet water konden ontstaan 

 en is het dus zeer goed denkbaar, dat niettegenstaande 

 de vlokkenvorming toch het volume van den grond in 

 zout water geringer is dan in zoet. 



Wanneer echter de grond vooraf met zoutzuur uitge- 

 trokken wordt, waarbij een belangrijk deel der kolloidale 

 stoffen in oplossing gaat en aldus uit den bodem verwij- 

 derd wordt, dan naderen wij tot het geval van de Atter- 

 berg'sche proeven. Wij hebben dan noch in hoofdzaak 

 te doen met het niet-kolloidale zand, dat noch in water, 

 noch in een zoutoplossing van volume verandert en dus 

 door de vlokking in het zoute water een grooter volume 

 moetworden verkregen dan in zoet water, waar die vlok- 

 kenvorming niet optreedt. 



Op eene andere oorzaak berust de volumevermindering, 

 die de grond ondergaat, wanneer hij in met water verza- 

 digden toestand met eene zoutoplossing wordt behandeld. 

 Hoogst waarschijnlijk hebben wij hier te doen met z. g. 

 osmotische verschijnselen, waarover eerst een woord vooraf. 



