— 145 — 



Er bestaan stoffen, die de eigenschap bezitten om water 

 zeer gemakkelijk door te laten, doch sommige daarin 

 opgeloste stoffen niet of slechts zeer weinig. Nemen wij nu 

 een vat met wanden van een dergelijke stof, b.v. een varkens- 

 blaas, en vullen wij dien met eene oplossing van zwavelzuur 

 koper, dat door den blaas zeer slecht wordt doorgelaten, 

 dan zal die blaas in water gebracht sterk opzwellen en 

 zelfs tengevolge daarvan kunnen barsten. Brengen wij 

 daarentegen water in den blaas en daarbuiten eene koper- 

 sulfaatopiossing, dan zal de blaas krimpen. Ditzelfde 

 verschijnsel krijgen wij, wanneer wij de met de zwavelzuur- 

 koperoplossing gevulde blaas in eene sterkere oplossing van 

 dezelfde stof brengen. Die zwelling, resp. krimping van 

 den blaas wordt veroorzaakt door toe- of uittreding van 

 water; de kracht die waterverplaatsing teweeg brengt noemt 

 men osmotischen druk, die afhankelijk is van den aard 

 der opgeloste stof en van de concentratie. Bij vloeistoffen 

 dus, die gescheiden zijn door een wand van zulk een 

 bovenbesproken aard, een z.g. halfdooiiatenden of semi- 

 permeabelen wand, zal dus water uittreden naar dien 

 kant waar de concentratie en dus de osmotische druk het 

 grootst is. 



De halfdoorlatende wanden en de daarmede in verband 

 staande osmotische verschijnselen spelen in de natuur een 

 groote rol. Zoo is het levende protoplasma, dat zich in 

 de plantencellen bevindt een stof, die water zeer gemak- 

 kelijk doorlaat, doch ondoorlaatbaar is voor vele in water- 

 opgeloste stoffen, speciaal ook voor verschillende verbin- 

 dingen, die in het celvocht voorkomen. Brengen wij nu 

 een plantencel in eene vloeistof, die een grooteren osmoti- 

 schen druk bezit dan het celvocht, dan zal het proto- 

 plasma zich tengevolge van wateronttrekking aan dat vocht 

 samentrekken. Dit verschijnsel noemt men plasmolyse en 

 kan wanneer de verschillen in osmotischen druk tusschen 

 celvocht en omringende vloeistof te groot zijn, aanleiding 

 geven tot het afsterven der cellen. 



