— 212 — 



Anders dan met de kali en het phosphorzuur, zegt hij, 

 staat het met de stikstof. De Chili-salpeter-beddingen 

 zullen over 40 tot 100 jaar wel uitgeput zijn. Ammoniak 

 blijft een bijprodukt (n. 1. van de gasfabrieken) en daarom 

 kan de produktie niet willekeurig worden opgevoerd. De 

 Peruguano is reeds lang op; andere organische afval zooals 

 vleeschmeel, bloedmeel, vischmeel tellen kwantitatief te 

 weinig mee — ergo zijn wij op de stikstof uit de lucht 

 aangewezen. Hoe ons die te nutte te maken? 



De knolletjesbacteriën doen het hunne, maar dat is 

 onvoldoende voor het doel; zoo zijn wij dus voor de toe- 

 komst genoodzaakt, om op groote schaal industrieel stikstof- 

 meststoffen uit de stikstof der lucht te fabriceeren, willen 

 wij het in de toekomst dreigende stikstofgebrek tijdig 

 ontgaan. Daarom is de fabriekmatige bereiding van stik- 

 stofmeststoffen de meest importante voor den landbouw 

 in de toekomst. 



Wanneer Prof. Wagner eens gevraagd werd, wat hij 

 van deze kwestie dacht ten opzichte van Java, zou hij 

 er, — daar ben ik van overtuigd, — nog meer den nadruk 

 op hebben gelegd. Immers, wanneer hier te lande aan 

 eenig plantenvoedsel gebrek heerscht, dan is het aan 

 stikstof. Gronden, die aan de minerale bestanddeelen 

 voor de eerste tijden genoeg hebben, zijn er vele; maar 

 gronden, die niet op stikstof bemesting reageeren, zalmen 

 op Java weinig aantreffen. Ja, men kan zeggen: het is 

 op Java, dat de stikstof van alle belangrijke planten- 

 voedingsstoffen in het minimum is, en dus de produktie 

 beheerscht; m.a w. overal zal men met stikstofbemesting 

 alléén reeds een belangrijke stijging der produktie kunnen 

 verkrijgen. Zal men zoo nog eens bereiken, dat Java, 't 

 welk nu, als een arm lbnd, zijn hoofd voedsel, rijst, in 

 reuzenhoeveelheid invoert, — later een surplus zal op- 

 leveren, en aldus zijn nationalen rijkdom zien vermeer- 

 deren?— Het ligt niet aan het land, maar uitsluitend aan 

 de menschen, of dit ideaal zal worden benaderd. 



