— 296 — 



Rijdt men met den trein van Djember naar Sitoebondo, 

 dan komt men achter het zadel in de vlakte van Bondo- 

 woso. Deze grijze vlakte maakt duidelijk den indruk van 

 een met Raoen- efflata opgevulde kom, een meer, te zijn 

 geweest. Is dat zoo, dan laat zich verwachten, dat de 

 Sampeanrivier hierin een werkzaam aandeel zal hebben 

 gehad, en dus ter plaatse waar zij in het meer kwam, de 

 grofste, de meest zandige, efflata zal hebben gedeponeerd, 

 en de fijne, kleiachtige deelen verder op. Ik heb dit niet 

 kunnen nagaan, maar wel A dat aan het begin der vlakte, 

 aan de Z-, zijde dus, tabak werd geteeld, die bij het gaan 

 naar het N. meer en meer verdween en plaats maakte voor 

 suikerriet. Riet voelt zich meer thuis op zwaarderen, 

 kleirijken grond. Mogelijk is echter ook de naar het N. 

 afnemende regenval aansprakelijk voor de geleidelijke sub- 

 stitutie van tabak door riet. 



Op de vlakte van Bondowoso volgt dan een rug van 

 bruinen, ouderen grond, zonder tabak, zonder riet. Dan 

 komt de vlakte van Pradjekan, wederom met dezelfde 

 grijze klei als bij Bondowoso; deze is dus ook door de K. 

 Sampean daar afgezet, maar nu zonder zand; dat ligt aan 

 't begin van het Bondowosomeer. 



De klei is dus zwaar, en men vindt er geen tabak en 

 alleen suikerriet. 



Langs den spoorweg van Kalisat naar Banjoewangi en 

 in de omstreken der laatste plaats komt ook meer tabaks- 

 kuituur ; er is alle reden, om daar overal ook Raoen-effla- 

 ta te verwachten, en dus geschikten tabaksgrond. 



Het is nog maar weinige jaren geleden, dat de Kloet 

 groote massa's efflata uitstiet, en zijn geheele omgeving 

 met asch overdekte. Dit heeft hij in vroeger tijd her- 

 haaldelijk en vermoedelijk nog wel op grooter schaal ge- 

 daan. De Brantas is de rivier, die voornamelijk voor 

 transport zorgde, en zoo vindt men de meer zandige gron- 

 den der Brantasvlakte boven in het Kedirische, en op 



