— 509 — 



den, met woonplaatsen voor fabrieks-, hand-, land- en tuin- 

 bouwarbeiders. Teneinde al te groote ophooping van 

 menschen te voorkomen, werd vooruit bepaald, dat er 

 niet meer dan 30.000 inwoners mochten zijn. Ieder 

 inwoner is lid van de gemeente of van de Vereeniging, 

 een groot terrein rondom de stad, dient voor den aanleg 

 van groente-, oofttuinen en hoenderparken. De stad is 

 verdeeld in deelen, die allen op een groot centraal park 

 uitkomen, waardoor dit uit alle deelen der stad gemakke- 

 lijk te bereiken valt. Een ringtrambaan maakt het verkeer 

 in dit modelstadje gemakkelijk. In de straten, die regel- 

 matig en ruim aangelegd zijn, wordt door dubbele rijen 

 boomen schaduw aangebracht, daarlangs liggen de huur- 

 huizen, fabrieken en winkels. 



Het is verboden om, zooals in groote steden gewoonlijk 

 geschiedt, huis aan huis te bouwen; er moet aan alle kan- 

 ten ruimte voor een tuin of open plaats overblijven ; ver- 

 der moeten zij ruim, luchtig, gezond en smaakvol zijn, 

 geen huurkazernes. 



De eerste volgens deze regels gebouwde stad bij Litch- 

 wood, gaat goed vooruit en heeft reeds 3600 inwoners. 



Het is echter niet de eenige; met nog andere steden 

 maakte men een begin, zoo mag Port-Sunlight in Bourne- 

 ville als model-tuinstad genoemd worden; ook in de Ver. 

 Staten van Noord-Amerika maakt men op dien weg goede 

 vorderingen. 



Port Sunlight werd door H. Lever, eigenaar van 

 een groote zeepfabriek, 18 jaren geleden gesticht. Men 

 noemt het niet ten onrechte een arbeiders-paradijs. De 

 stichter ging van het beginsel uit, om te trachten de 

 aangename leefwijze, die zich de groote werkgevers 

 veroorloven, ook binnen het bereik der arbeiders te brengen. 

 Al de inwoners van het stadje zijn in dienst van de 

 fabriek Lever beheert met zorg en toewijding, maar 

 nog meer met geduld en goedheid de geheele gemeente. 

 Gehuwde vrouwen mogen niet in de fabriek werken, zij 



