— 623 — 



Gelukkig zijn er twee belangrijke factoren, die dit som- 

 bere eindresultaat zooal niet afwenden, dan toch zóódanig 

 vertragen kunnen, dat het de menschheid van heden, mits 

 zij verstandig handelt, niet ernstig behoeft te verontrusten. 



De eerste factor is deze, dat bij de verweering in eerste 

 instantie, — naast de gemakkelijk weg te wasschen zouten, 

 — ook nieuwe, veel-kiezelzuur-houdende verbindingen zich 

 vormen, en afzetten ; en dat deze het vermogen hebben, 

 om van de gemaklijk oplosbare zouten er verscheidene, — 

 juist de voor den plantengroei belangrijkste, — absorbtief 

 vast te leggen en maar zéér langzaam weer af te geven. 

 Zij houden de concentratie dier zouten in het circuleerende 

 water op een bepaald, laag peil; zou de concentratie grooter 

 willen worden, dan leggen zij het meerdere vast; zou de 

 concentratie onder dat lage peil willen dalen, dan laten zij 

 geleidelijk iets van het geabsorbeerde los. De aldus ge- 

 handhaafde concentraties zijn in de meeste gevallen zeer 

 bevorderlijk voor den plantengroei. Maar men zal inzien, 

 dat eindelijk steeds een tijd moet komen, dat de concen. 

 tratie blijvend onder het bedoelde peil daalt, n. 1. wanneer 

 er niets meer te verweeren valt, en de toevoer van zuiver 

 water, van regenwater, niet ophoudt. Dan moeten de hier 

 besproken verbindingen hunne absorbtief gebonden spaar- 

 penningen wel gaandeweg loslaten ; maar — nu zijn zij- 

 zelve ook in andere condities gekomen. Vrij van geab- 

 sorbeerde zouten, lossen zij n. 1. in zoutvrij water op, en 

 moeten nu ondervinden, dat zij zelve eveneens worden 

 uitgewasschen. Zij hebben den ondergang wel kunnen 

 vertragen, maar niet kunnen verhinderen. 



De tweede factor is deze, dat waar plantengroei is, ook 

 steeds plantenafval op- en in den grond terecht komt, 

 die daar in gunstige omstandigheden tot humus vergaat. 

 Humus is dan de verzamelnaam voor al de donkerbruin 

 tot zwart gekleurde stoffen, die bij dit proces in den grond 

 gevormd worden en daar achterblijven. Deze humus heeft 

 tot op zekere hoogte overeenkomstige eigenschappen als 



