— 49 - 



daarbij gesteund door den Patih van Soekaboemi, Raden A.BU 

 Soeria Nata Legawa, die er veel belang instelde l)en o. a. aan de 

 lieden der desa Ngalindong (Tjimahi) plantjes uitdeelde. Ook van 

 deze soort zal dus genoeg plantmateriaal te verkrijgen zijn om 

 althans eenige bouws te beplanten, wat, gegeven de snelheid waar- 

 mede de plant zich vermenigvuldigt, het maken van een groote 

 aanplanting binnen betrekkelijk korten tijd mogelijk maakt. 

 Xatuurlijk zou men ook door tusschenkomst van vertrouwde personen 

 van de Philippijnen jonge planten kunnen betrekken. 



Over de cultuur zal ik hier niet uitweiden, alleen acht ik het 

 noodig er op te wijzen, dat het natuurlijk een sprookje is, als men 

 vertelt, dat de pisang geen onderhoud noodig heeft. Ik ken weinig 

 planten, die juist zoo dankbaar zijn voor goeden grond (of bemesting) en 

 goede grondbewerking als juist de pisang. 



De beste plantwijdte is nog niet op te geven, daarvoor zullen eerst 

 nog proeven op groote schaal genomen moeten worden. Goede resul- 

 taten verkreeg men echter reeds bij een plantverband van 8 Xl2' 

 voor pisang radja en p. soesoe waarbij echter geplant was voor de 

 vruchtproductie. Yoor vezel zal men de plantwijdte wel kleiner kun- 

 nen nemen waarschijnlijk 8 x 6' zoodat er dan 1500 planten op een 

 bahoe komen. Op goeden grond is de ontwikkeling van de pisang 

 radja en soesoe zeer weelderig. In de betere tuinen te Ponowareng 

 trof ik stammen aan die ongeveer 100 K.G. wogen! Gemiddeld 

 zal men echter op niet meer dan 40 K.G. per stam moeten rekenen. 

 In het tweedejaar beginnende te oogsten, rekent men te Pouowareng 



1) De Patih van Soekaboemi had de welwillendheid mij mede te deelen, 

 dat de Inlanders van de Manila-vezel koffiezakken gemaakt hebben, die 

 echter, daar de vervaardiging uit de hand geschiedde, duurder waren 

 dan de gewone goeni-zakken. Op voorstel van den Patih werden door 

 het Gewestelijk Bestuur met het Departement van Onderwijs, Eeredienst 

 en Nijverheid onderhandelingen geopend om deze ontluikende industrie 

 aan te moedigen door aankoop a 50 cent per zak, ten dienste van het 

 Gouvernement. Die onderhandelingen hebben echter tot niets geleid 

 aangezien het Gouvernement, m. i. te recht, niet meer dan voor goeni- 

 zakken, dus ƒ0,25 per stuk, wilde betalen. Ook particulieren wilden niet 

 meer geven. Door gebrek aan afzet gaat deze nijverheid langzamer- 

 hand te niet en wordt de cultuur van Manila- hennep verwaarloosd. 



Daarbij komt dat de bevolking liever tjaoe Manggala of tjaoe kare dan 

 koffo plantte, omdat de eerste fijner en sterker vezel geeft. Maar ook 

 deze cultuur is nu verwaarloosd. 



Teysm. XIII. 4 



