— 52 — 



De bereiding van Se vezel in den aanplant zeiven komt, in- 

 dien men niet over talrijke, goedkoope en geoefende werkkrachten 

 beschikt, misschien wel wat duur uit, al heeft men daarbij het 

 niet te versmaden voordeel geen kapitaal in fabriek en machine- 

 riën te behoeven te steken. Bij een nog kleinen aanplant, waar- 

 in men nog niet genoeg vezel te verwerken heeft om een fabriek 

 te drijven of voor den kleinen landbouwer, zou het echter wellicht 

 toe te passen zijn en daarom heb ik het van eenig belang ge- 

 acht proeven in die richting te nemen. 



Men beweert dat op Manila twee man per week 135 K.G. d. i. 

 per dag (de week op 7 dagen gerekend) 19 K.G. vezel zouden kunnen 

 vervaardigen ! Bij mijne proeven kon één man geholpen door twee 

 jongens na een maand oefening niet meer dan 2.35 K.G. per dag 

 maken, hetgeen een uitgaaf van 19 cent per K.G. vezel medebracht. 

 Bij het gebruik van twee man met een jongen, die de vezel voor- 

 bewerkte, daalde de kostprijs tot 17 cent per K.G. enthans wordt 

 de vezel door jongens bereid, die nu dienzelfden prijs per K.G. 

 ontvangen, maar na eenige meerdere oefening die vermoedelijk 

 wel voor 15 cent per K.G. zullen kunnen maken. 



De bereiding van vezel, zooals ik die op de onderneming Pono- 

 wareng zag plaats hebben, uit pisang radja en pisang soesoe kostte 

 aan verschilllende bewerkingen als 't volgt (alles berekend per 

 K G. bereide vezel) : 



verwerking van stam op lint 7 Ct. 



„ „ lint op vezel 1 n 



transport lint naar de fabriek 3 „ 

 brandstof 5 „ 



~T6~ „ 



Hierbij zou nog de rente en afschrijving van het in de machi- 

 nes gestoken kapitaal gerekend moeten worden, waartegen over 

 echter staat dat bij een grootere productie de kosten voor brand- 

 stof wel minder zullen zijn. 



Daar deze pisangsoorten, zooals reeds gezegd, slechts 0.9 pCt. 

 vezel geven, terwijl die hoeveelheid bij Manila-hennep 2 pCt. be- 

 draagt zullen voor deze laatste soort die kosten zich dan reducee- 

 ren tot 8 — 10 cent. 



Voor de extractie der vezel in de fabriek wordt nu gebruik ge- 

 maakt van Lehman's extractoren, bestaande uit een tamelijk breed 

 wiel op welks omtrek stompe bronzen messen geplaatst zijn, tegen 



