— 233 — 



dat de penwortel niet gekromd of gebogen in het plantgat geplaatst 

 wordt. Bij dergelijke geforceerde krommingen ontstaan gemakke- 

 lijk barsten en is de toegang tot het inwendige der plant open. 



De schuld kan ook liggen aan de gesteldheid van den bodem. 

 Indien deze uit vasten grond bestaat en niet flink en diep genoeg 

 omgewerkt is, stuit de penwortel op eene harde laag en wordt 

 gedwongen zich te krommen. In lossen humusrijken of goed be- 

 werkten grond zal dit evenwel minder voorkomen. 



Ook is een slecht gedraineerde bodem uiterst gunstig voor het 

 optreden der ziekte ; indien namelijk de wortels van het jonge 

 plantje met het grondwater in blijvende aanraking komen, zullen 

 zij verrotten en de toegang is open. 



Tot de vijanden, die het wortelstelsel kunnen beschadigen, behooren 

 parasitaire schimmelplantjes, deze kunnen voor de bacterie een weg 

 banen naar het inwendige der plant. 



De verwondingen door dierlijke vijanden veroorzaakt zijn dik- 

 werf ernstig, als men slechts denkt aan de massa schadelijke 

 grondkevers, b.v. de zoo gevreesde veenmollen (andjing tanah), die 

 met hun sterke scharen geduchte kwetsuren kunnen te weeg brengen. 



Het komt veelvuldig voor, dat insekten vroegtijdig hunne eieren 

 in het teere stengeltje der kiemplant leggen. Wanneer dan later de 

 larve zich naar buiten een uitweg baant, wordt een kanaal gevormd, 

 dat weder gemeenschap heeft met het inwendige der plant. Op 

 eene dergelijke wijze wordt het wortelstelsel aangetast door aaltjes 

 en daardoor vatbaar voor infectie. 



Het aaltje dring als larve den wortel binnen en doorloopt daar 

 de verschillende stadiën om zich tot eene mannelijk of vrouwelijk 

 individu te ontwikkelen. 



Later zet het bevruchte wijfje haar eieren af in den eierzak. 

 waarmede een uiteendringing der bastweefsels gepaard gaat, het- 

 geen eindigt met de vorming eener opening, waardoor de uit de 

 eieren ontstane larven naar buiten kunnen treden. Diezelfde opening 

 kan nu weer dienen om do bacterie naar binnen te doen dringen. 



Het onstaan dezer ziekte is te verklaren uit de samenwerkende 

 invloeden van Heterodera radicola en Bacillus solanacearum op de 

 tomaatplant. De primaire oorzaak der ziekte, ligt in de aanwe- 

 zigheid van wonden, die hetzij door mechanische of door parasitaire 

 invloeden ontstaan, terwijl de inwendige infectie door B. solana- 

 cearum eerst secundair optreedt. 



