— 416 — 



bebouwden zandbodem heeft Adametz er 380.000 pr. gr. ge- 

 vonden, en in een goeden kleihoudenden grond 500.000. 

 In een cM 3 . aarde van een afgemaaid haverland vond 

 Caron er 1 — 2 millioen, in een klaverland 5—6 en ineen 

 braak land zelfs 10 — 15. Eigenaardig, maar licht verklaar- 

 baar is, dat het aantal bakteriën zeer snel afneemt met 

 toenemende diepte; hoe dieper men komt, des te minder 

 lucht, en zonder lucht kunnen de bakteriën, die wij 

 hier op het oog hebben, niet leven; bovendien werkt 

 de aarde zelf als een soort filter, die de bakteriën terug- 

 houdt uit het water, dat daarin naar beneden sijpelt. 

 De bekende R. Koch, en anderen, hebben bewezen, dat op 

 een diepte van 1 — 2 Meter de aarde als regel geheel of bijna 

 bakteriènvrij iz. Het grondwater bevat daarom bijna nooit 

 bakteriën ; wanneer dus putten slecht of bakteriënhoudend 

 water bevatten, is er dan ook altijd toevloeiing van on- 

 zuiver water van de oppervlakte, of in de put zelf zijn 

 onreinheden, die het toestroomende goede grondwater be- 

 derven en verpesten. 



Een belangrijke zaak is nu om de juiste verhouding te onder- 

 zoeken tusschen de vruchtbaarheid van de aarde en het aantal 

 bakteriën, en voornamelijk om in het licht te stellen, wat 

 hier oorzaak is en wat gevolg. Zijn de bakteriën een voor- 

 waarde voor de vruchtbaarheid of is het omgekeerd het 

 bebouwen van den grond, dat een vermeerdering van het 

 aantal bakteriën medebrengt ? De waarheid is, dat de ver- 

 houding berust op een wisselwerking; de twee faktoren 

 zijn absoluut van elkaar afhankelijk. Zoowel door waar- 

 nemingen als met proeven kan bewezen worden, dat 

 bakteriën een buitengewoon gunstigen invloed hebben op 

 de ontwikkeling der planten. Zoo heeft Laurent boekweit 

 gekweekt deels in natuurlijke aarde, deels in aarde, waarin 

 alle bakteriën vooraf gedood waren door verwarming tot 

 140°C. ; in de eerste groeiden de planten veel beter dan in 

 de andere, zelfs als deze een toevoeging van kunstmest 

 kreeg. Deze interessante onderzoekingen, waarmede de be- 



