— 422 — 



tuurtoestand is, dan zal het braakliggen evenwel niet noodig 

 zijn voor het behoud daarvan ; en het verlies, dat men 

 lijdt door het toepassen van het braakliggen is zeer groot, 

 deels indirekt door het gemis van den oogst, deels direkt 

 doordat er met grondwater groote hoeveelheden salpeter 

 van het braakland worden weggevoerd. De toepassing 

 moet daarom zeker beperkt worden tot zeer zware en 

 dichte gronden. 



Wanneer nu de beteekenis van de grondbewerking zoo 

 op den voorgrond gesteld wordt, zou het kunnen schijnen, 

 dat hetgeen men in de natuur waarneemt hiermee in 

 strijd is. In verscheidene graslanden en weiden, en voor- 

 namelijk in bosschen heeft er immers gestadig een krachtige 

 vorming van humus plaats, geheel zonder hulp van men- 

 schen. Dat is wel waar; maar ofschoon ploeg noch 

 houweel de aarde bewerken, wordt deze toch even goed 

 omgespit als bij den besten landbouw. Dat wordt bezorgd 

 door alle kleine beestjes, die in den grond leven, en wel 

 met name door de regenwormen. Deze geminachte en zelfs 

 gehate diertjes moesten juist hooggeacht en gewaardeerd wor- 

 den, want voor een zeer groot deel zijn zij het, die de 

 humusvorming bewerken, deels direkt door hun levensge- 

 woonten, deels doordat zij de voorwaarden leveren voor 

 de werkzaamheid van de humusvormende bakteriën. Zoo- 

 als bekend is sedert de onderzoekingen van Darwin, P. E. 

 Muller en anderen, eten regenwormen aarde met al de 

 daarin voorkomende organische stoffen, voornamelijk blad- 

 resten. Ten einde het vergaan van afgevallen bladeren 

 te bevorderen, trekken zij deze naar beneden in hun gangen; 

 onder de oppervlakte slikken zij dan de aarde in, om dezelve 

 later in den vorm van uitwerpselen boven op de oppervlakte 

 weer op te stapelen, nadat zij een deel van de organische 

 stoffen daarvan geassimileerd hebben. Hierdoor heeft er 

 gestadig een „grondomzetting" plaats; zij trekken de afge- 

 vallen bladeren neer, en na ze in hun darm te hebben 

 fijngemaakt brengen zij ze weer naar boven als teelaarde; 



