— 423 — 



-door dezen arbeid wordt de aarde doortrokken met 

 gangen, die werken als een ventilatiestelsel, waardoor de 

 lucht gebracht wordt naar de humusvormende bakteriên. 

 Men moet nu niet zeggen : wat kunnen zulke kleine 

 regenwormen tot stand brengen; dat kan toch nooit van 

 eenige beteekenis zijn. Hessen heeft de volgende mini- 

 mumberekening uitgevoerd: in Posen woonden in 1882: 

 1431.633 menschen; rekent men voor ieder mensch een 

 gewicht van 45 Kg., dan wordt het gezamenlijke gewicht 

 64.423485 Kg. Bebouwd land was er 2.840625 hectare 

 aanwezig; in tuinaarde heeft hij gevonden, dat er gemiddeld 

 2 a 3 wormen op 0, 15 M 2 . voorkomen; een worm weegt 

 ronder zijn darminhoud ± 3 gr; dat geeft per hectare 

 133000 wormen met een gewicht van 400 Kg; rekent 

 men nu, dat er in bebouwd land half zoo veel wormen 

 gevonden worden als in tuinaarde, dan maakt dat voor de 

 geheele gekulti veerde oppervlakte van Posen 568.125000 Kg. 

 regenwormen d. w. z. een ongeveer 9 maal zoo groot geicicht 

 nan regenwormen als aan menschen: en terwijl slechts een 

 klein deel der menschen een gedeelte van hun tijd gebrui- 

 ken om te ploegen, doen die massa's regenwormen niets 

 anders dan den grond bearbeiden. Deze samenwerking 

 van grondbakteriën en wormen (tevens ook van mieren, 

 termieten, duizendpooten, torren enz. enz.) is derhalve een 

 hoofdvoorwaarde voor de vorming van teelaarde, en dus 

 voor de natuurlijke vruchtbaarmaking der aarde. 



Tog nog toe hebben wij slechts in het voorbijgaan ge- 

 sproken over het lot van de stikstof der doode planten en 

 dieren in de aarde. Daar de stikstof als bestanddeel van 

 het protoplosma, en dus als een noodwendige voorwaarde 

 voor het leven onontbeerlijk is voor alle levende wezens, 

 -en een bestanddeel van alle uitmaakt, is 't wel de moeite 

 waard de lotgevallen ervan iets nader te onderzoeken. 

 Wanneer eiwitstoffen en andere stikstofhoudende stoffen 

 na den dood een ontleding ondergaan in de aarde, dan 

 vertoont zich een verschil naarmate deze een goede neu- 



