— 426 — 



moeten de koolstof, die zij noodig hebben, aan andere 

 organische stoffen ontleenen. Nu heeft Winogradsky aan- 

 getoond, dat de mtrifikatiebakteriën, niettegenstaande zij 

 geen bladgroen bevatten, toch organische stof uit koolzuur 

 kunnen vormen. 



Stikstof komt zooals iedere andere grondstof in een 

 bepaalde onveranderlijke hoeveelheid op aarde voor, welke 

 aanhoudend in omloop is. Hetzelfde atoom stikstof is 

 vandaag bestanddeel van één stikstofverbinding, morgen 

 misschien van een andere. Deze scheikundige „verhuizing" 

 noemen wij den kringloop van de stikstof, die gebeurt 

 volgens het volgende schema : Van salpeterzure zouten ont- 

 staan de organische stikstofverbindingen in de planten, deze 

 worden, hetzij direkt of nadat zij eerst in een dierlijk 

 lichaam in andere organische stikstofverbindingen zijn om- 

 gezet, aangegrepen door bakteriën, waardoor de stikstof 

 wordt overgevoerd in ammoniakverbindingen, die wederom 

 door nitrifikatiebakteriën worden omgezet in salpeter ; en 

 hiermee is de kringloop gesloten. 



In dit schema ziet men, dat de vrije stikstof, waarvan 

 er toch in de atmosfeer zulk een kolossale voorraad voor- 

 komt, in het geheel niet is opgenomen. In werkelijkheid 

 is er echter ook nog een bij-kringloop, doordat er gestadig 

 vrije stikstof gebonden wordt, die er zoo toegebracht wordt 

 om deel te nemen in den bovengenoemden kringloop, en 

 tegelijkertijd ook stikstof vrijgemaakt, die daaraan geheel 

 onttrokken wordt. Deze beide processen kunnen geschie- 

 den langs zuiver scheikundigen weg; zoo ontstaat er eenig 

 salpeterzuur door de werking van den bliksem, maar in 

 de huishouding der natuur is dit toch van geringe beteekenis. 

 Anders is het met de binding en vrijmaking van stikstof 

 die door bakteriën in het werk gesteld wordt. 



Op de wortels van de meeste Leguminosen vindt men 

 grootere of kleinere knolletjes van een zeer kenmerkend 

 voorkomen bij de verschillende soorten. Deze knolletjes 

 worden veroorzaakt door en zijn gevuld met bakteriën, die 



