HET KLEINE LANDBOUWBEDRIJF. 



In de meeste bedrijven is voortbrenging in het groot, 

 ook vervoer in het groot, handel in het groot, het voor- 

 deeligste gebleken; dus ontwikkelde zich het grootbedrijf 

 en hieruit in den laatsten tijd de trusts en kartellen. Het 

 spreekt vanzelf, dat deze ontwikkeling geschiedt ten koste 

 en ten nadeele van het middel- en kleinbedrijf. En al moge 

 misschien het aantal middel- en kleinbedrijven niet afne- 

 men, de hoeveelheid die ze produceeren, komt niet in aan- 

 merking bij die door de grootbedrijven voortgebracht. 



Geschiedt deze ontwikkeling overal? Voor de industrie 

 valt ze niet te loochenen; maar is ze ook van toepassing 

 op den landbouw? 



Dit is geene vraag van geringe beteekenis, maar eene 

 waarvan niet alleen de toekomstige landbouwpolitiek af- 

 hangt, maar waarmee de inrichting van onze geheele toe- 

 komstige maatschappij ten zeerste samenhangt. 



Het schijnt., dat de klasse van kleine landbouwers de 

 kracht in zich gevonden heeft tot het doorstaan van den 

 economischen kamp. Dit zeer merkwaardige verschijnsel 

 uit de laatste helft der 19e eeuw — de levensvatbaarheid 

 dus van het kleine boerenbedrijf, die vooral door de coöpe- 

 ratie en de staatsbemoeienis in het licht is getreden — wordt 

 nagegaan en getracht te verklaren door Dr. Alfred Nossig- 

 in een werk getiteld. „Die moderne Agrarfrage" 1), en hij 

 doet dit door eene beschouwing van het kleine grondbezit 

 in Frankrijk en Duitschland. Zoowel de beschouwing der 



1) Dit werk is verschenen in de »Akademischer Verlui: tur Sociale 

 Wissenschaften" te Berlijn — Bern. Het hier volgende is soms woordelijk, 

 ontleend aan een resumé van J. Smid in het Landbouwkundig Tijdschrift, 

 1902 blz. 497. 



Teysm. XIII. 37 



