— 537 — 



7°. De agrarische politiek der Fransche regeering, die 

 o. a. het groot grondbezit boven het kleine begunstigde. 



Verder wijst de schrijver op den militairen dienst, waar- 

 van de regeling de boeren het zwaarst drukt. Geen klasse 

 betaalt voorts meer belastingen dan de boeren (25 a 30 pCt. 

 tegen 17, 13 en 4 pCt. uit andere inkomens). 



Met de coöperatie en de staatsbemoeiing kwam er ver- 

 betering in den toestand van den kleinen boer. 



Aanvankelijk had de coöperatie slechts ten doel den ge- 

 meenschappelijken aankoop van zaden, meststoffen en ma- 

 chines; langzamerhand kwamen op het programma: land- 

 bouwonderwijs, oprichting van proefstations, coöperatieve 

 produktie en verkoop, vee- en oogstverzekering, enz. 



Valt het dus niet te ontkennen, dat de toestand van 

 den kleinen landbouwer in Frankrijk niet rooskleurig was 

 de geheele negentiende eeuw door, de oorzaak hiervan — 

 en hierop legt Nossig- bijzonderen nadruk — ligt echter 

 niet in den bedrijfsvorm : het kleinbedrijf. 



Dit wordt bewezen door het feit, dat de kleine boeren 

 er in de eerste tweederde deelen van de 19e eeuw slechter 

 aan toe waren dan in het laatste derde deel. Lag de oor- 

 zaak van de slechte toestanden in de ongeschiktheid van het 

 kleinbedrijf om te concurreeren, dan zou het tegenover- 

 gestelde zijn waar te nemen, daar deze produktievorm dan 

 met den tijd onhoudbaarder zou zijn geworden. 



Het meerendeel der Fransche agronomen en staathuis- 

 houdkundigen is van oordeel, dat het kleinbedrijf het 

 grootbedrijf niet alleen kan evenaren, maar zelfs over- 

 vleugelen en dat voor eene intensieve exploitatie van den 

 nationalen bodem en den strijd van de Fransche landbouw- 

 produktie tegen de wereldconcurrentie het intensieve en 

 coöperatief georganiseerde kleinbedrijf van de hoogste betee- 

 kenis is in de toekomst. 1) 



1) In het boek wordt gemist een duidelijke uiteenzetting van de 

 oorzaken, waaraan het kleine boerenbedrijf zijne levensvatbaarheid ont- 

 leent. Waarschijnlijk zal de schrijver uitvoerig op een en ander terug- 



