— 541 — 



3o. Die bauerlichen Betriebe leiden unter der jetzigen 

 Krisis weniger als die Grossbetriebe. 



Het is wel merkwaardig hierbij te vermelden, dat in 

 een onlangs verschenen werk van Dr. Leo Huschke 1) 

 precies de tegenovergestelde gevolgtrekkingen worden ge- 

 maakt. Stumpfe echter meent, dat dit ten onrechte ge- 

 schiedt en wijdt eenige bladzijden aan een kritiek op 

 Huschke's beschouwingen. 



Uit het bovenstaande is wel de gevolgtrekking te maken, 

 dat het kleinbedrijf bij den landbouw langer standhoudt 

 dan bij de industrie. Of het in elk geval en ten allen 

 tijde met het grootbedrijf zal kunnen concurreeren, is eene 

 andere vraag. Zelfs Stumpfe, hoewel zijne conclusies ten 

 gunste van het kleinbedrijf zijn, erkent, dat plaatselijke 

 invloeden de balans vaak ten gunste van het grootbedrijf 

 kunnen doen overslaan. 



Hoe dit ook zij, dit is in allen geval waar, dat, wil de 

 kleine landbouwer een voldoende bestaan hebben en dus 

 niet in den stand der „Zwergwirte" vervallen, hij naast 

 landbouwer ook zal moeten zijn cöoperator. Doordat hij 

 zijn eigen grond bebouwt, heeft hij veel voor boven het 

 grootbedrijf, dat met loonarbeiders werkt, terwijl aan 

 den anderen kant de coöperatie hem in staat zal stellen 

 zijne grondstoffen, zijn zaad, zijne meststoffen even goed- 

 koop in te slaan als de groote boer, en een even ruim 

 gebruik te maken als deze van de hulpmiddelen der 

 techniek en der wetenschap. 



Aan den anderen kant kan men zich ook denken een 

 grootbedrijf, waarbij van een der voordeelen van het klein- 

 bedrijf — veroorzaakt door het eigenbelang — gebruik 



i) Landwirtschaftliche Reinertrags-Berechnungen bei Klein-, Mittol-, 

 und Grossbetrieb, dargelegt an typischen Beispielen Mittelthüringens 

 von Dr. Leo Huschke. (Jena. 1902). 



