— 580 — 



een aluminiumtartraat, terwijl een andere, uit Batavia toe- 

 gezonden en naar 't schijnt gewonnen van de takken van 

 een heester, aluminiumsulfaat voert. 



De „Sassa" (sasah) die de Javanen in den laatsten tijd in 

 plaats van den djirak gebruiken bevat ook aluinaarde in 

 den vorm van tartraat en merkwaardigerwijze voldoet de 

 sassa beter aan de batikers omdat hij minder scherp is dan 

 djirak. Het gehalte van sassa aan aluinaarde is kleiner dan 

 dat in djirak en daarom gebruiken zij er ook iets meer van. 



Eveneens gelukte het den Heer Deiessen in de blaren 

 van Casha (Memecylon tinctorium), die op de kust van 

 Coromandel gebruikt wordt, groote hoeveelheden aluinaarde 

 aan te toonen. In Madura is een Turksch roodververij 

 die 30000 kilos 20 pCt.ige kunstmatige alizarine gebruikt, 

 waarbij men zich als mordant slechts van blaren van ge- 

 noemde plant bedient. 



Door het onderzoek van den Heer Deiessen over Turksch 

 rood is een vraagstuk, naar welks oplossing men langer dan 

 een eeuw gezocht had, opgelost. 



Merkwaardig is het dat Rumphius in zijn Herbarium 

 Amboinense onder den naam van arbor aluminosa (aluyn- 

 boom) een boom beschrijft, die onze djirak moet zijn, wijl 

 hij er aan toevoegt dat het blad en de bast door de inwoners 

 van Ambon gebruikt worden in plaats van aluin bij het 

 verven met sapan en mangkoedoe. 



Men moet dus aannemen, zegt de Heer Deiessen, dat 

 Rumphius de eigenschap van de bladeren en den bast van 

 genoemden boom om de kleurstof van mangkoedoe en 

 sapan te flxeeren heeft opgemerkt, welke eigenschap hij aan 

 de aanwezigheid van aluin daarin zal hebben toegeschreven. 



Het is de verdienste van den Heer Deiessen de juistheid 

 van Rumphius' meening te hebben aangetoond. 



Er is hier zegt schrijver nog een uitgebreid veld van 

 onderzoek voor de botanici om deze planten te bestudeeren 

 en na te gaan hoe zij de aluinaarde uit den bodem in oplos- 

 bare zouten omzetten, terwijl 't voor ethnologen belangrijk 



